رؤيت خدا با چشم سرّ نه با چشم سر ممكن است ، ديدگاههاى او را به شيعهء نزديك مىكند 46 . ارتباط با سعد الدين حمويه كه برخى او را عارفى شيعى مىدانند و تعمّدى كه نسفى از خود نشان مىدهد تا عقايد خويش را آشكار نسازد اين باور را در اذهان تقويت مىكند كه اگر او مذهب شيعه اثنى عشرى اختيار نكرده قطعا يك سنى شافعى مذهب بوده كه به شيعه گرايش شديد داشته است 47 .
نسفى با همهء فضل و مراتب بلندى كه داشت از روزگار خويش تاكنون گمنام باقى مانده است . گمنامى و آوازه نيافتن او در حد شايستگيهايش ، معلول عللى است كه به برخى از آنها اشاره مىشود :
الف ) دورى از شهرت طلبى و آوازهخواهى . او باور داشت كه ظاهر پرفريب دنيا چندان ارزش ندارد كه انسان براى برخوردارى از لذات و خوشيهاى آن به هر وسيلهاى دست يازد . به همين سبب از ناموس و شهرت كه از اسباب و نشانههاى دنيا طلبى بود ، روى گرداند و مكرر در آثار خويش بىاعتبارى دنيا را يادآور شد . از جمله مىنويسد :
اى درويش بايد كه بر دنيا و نعمت دنيا دل منهى و بر حيات و صحت و مال و جاه اعتماد نكنى كه هر چيز كه در زير فلك قمر است و افلاك بر ايشان مىگردد ، بر يك حال نمىماند و البته از حال خود مىگردند . يعنى حال اين عالم سفلى بر يك صورت نمىماند ، هميشه در گردش است ، هر زمان صورتى مىگيرد و هر ساعت نقشى پيدا مىآيد . صورت اول هنوز تمام نشده است و استقامت نيافته است كه صورت ديگر آمد و آن صورت اول را محو گردانيد . بعينه كار دنيا به موج دريا مىماند يا خود موج درياست و عاقل هرگز بر موج دريا عمارت نسازد و نيت اقامت نكند .
اى درويش به يقين بدان كه ما مسافرانيم و البته ساعة فساعة درخواهيم گذشت . . . . پس اگر دولت دارى اعتماد بر دولت نكن كه معلوم نيست ساعت ديگر چون باشد و اگر محنت دارى همه دل خود را تنگ مكن كه معلوم نيست ساعت ديگر چون باشد 48 .
ب ) پيروى نكردن از آداب خانقاهها . علت ديگرى كه در گمنام ماندن نسفى تأثير گذاشت ، آن بود كه وى به رسوم خانقاهها در روزگار خويش اعتنا نكرد و گردانندگان خانقاهها نيز با او ميانهء خوبى نداشتند . در زمان نسفى بيشتر خانقاهها از اهداف
بيان التنزيل ( فارسى ) — صفحة 14
مساهمون: عزيز الدين النسفي
ص١٤