و درستتر از كتاب « 1 » باشد ، از جهت آنكه در كتابت سهو و خطا ممكن است و در عكس ، سهو و خطا ممكن نيست . و حكايت صورتگران چين و ماچين معروف است . و ديگر آن كه افراد علوم بسيار و بىشمار است بلكه انواع علوم بسيار و بىشمار است و عمر آدمى اندك است . ممكن نباشد كه عمر وفا كند تا دل را لوح محفوظ كنند به طريق تحصيل و تكرار اما ممكن باشد كه عمر وفا كند تا دل را آيينهء گيتىنماى كنند به طريق مجاهده و اذكار . 53 »
به اعتقاد نسفى مناسبترين راه براى رسيدن به مقصد و كسب معرفت آن است كه سالك در آغاز به مدرسه رود و به تحصيل و تكرار مشغول شود و در آخر مجاهده و اذكار را در خانقاه پيش گيرد . اگر اول علم شريعت بياموزند و بعد از آن به خانقاه ، مريد شيخى گردند و كتب را ترك كنند ، به مقصود مىرسند . اگر براى كسى طى اين دو طريق ممكن نباشد و به ناچار در پى انتخاب يك راه باشد ، طريق دوم يعنى مجاهده و اذكار اولى است 54 .
سلوك
مجاهده و طى طريقت كه با پاك كردن اندرون انسان ، راه معرفت و رسيدن به كمال را براى او آسان مىسازد ، در آثار نسفى نيز مهم شمرده شده و بهطور مبسوط ، تشريح گرديده است . او كه در اين باب بيشتر تحت تأثير امام محمد غزالى و شيخ شهاب الدين سهروردى است ، چند رسالهء مستقل در اين موضوع تأليف كرده و در مباحث ديگر نيز به مناسبت از آن سخن به ميان آورده است .
او سلوك را در لغت " رفتن " ، در شريعت ، رفتن از جهل به علم و در طريقت رفتن از اخلاق بد به اخلاق نيك و در حقيقت رفتن از هستى خود به هستى خدا ، تعبير مىكند و مفهوم آن را با طلب يكى مىداند و براى آن دو مرحله برمىشمارد : يكى سير الى اللّه و ديگرى سير فى اللّه 55 . همان گونه كه از پيش گفته شد ، او اهل سلوك را به دو گروه سالكان شريعت و طريقت تقسيم مىكند و به همراه بيان آداب سلوك ، دو راه براى آنان معرفى مىكند : يكى طريق تحصيل و تكرار و ديگر طريق رياضت و
هامش
( 1 ) . ظاهرا كتابت صحيح است .