به دليل آنكه « ولايت باطن نبوت است . »
در كشف الحقائق بلوغ و حريت را داراى چهار مرتبه دانسته و مردمان را به طبقهء عوام ، حكما ، انبيا و اوليا تقسيم كرده است . و گفته ، نبى آگاه به خواص اشياء است و ولى آگاه به حقايق اشياء . نبى بر حكيم تفضيل دارد و ولى بر نبى . زيرا هركه نبى باشد ، هرآينه حكيم باشد و هركه ولى باشد ، هرآينه نبى هم باشد و هركه نبى باشد لازم نيست كه ولى هم باشد . « 1 »
و در برخى مواضع خلاف مطالب فوق را بيان داشته است ، اما نظر مختار وى از موارد متهافت مذكور همان است كه گفته شد و وى به تبعيت از محيى الدين بن عربى معتقد به افضليت ولى بر نبى است كه ما در اينجا به پاس رعايت اختصار از احصاء و استقصاى مشروحات وى صرفنظر مىكنيم طالبين به آثار وى مراجعه مىفرمايند .
( 8 - ص 59 س 19 ) و اين سخن از نون ملفوظ معلوم مىگردد . . .
نسفى عين اين مطلب را با كمى تغيير عبارتى در انسان كامل تكرار كرده است . « 2 »
در اينكه نبى افضل است يا ولى ، بين اهل تصوف اختلافنظر وجود دارد . و هريك علاوه بر استدلالهاى نظرى بر صحت اعتقادات خود از نوعى استدلال مبتنى بر ارزش حروف نيز سود جستهاند . زيرا به اعتقاد قدما حروف خود داراى ارزش ثابت هستند و گويا اين بحث از اعتقاد به قدم و حدوث قرآن كه خود يك بحث بسيار قديمى است كه سبب مخمصههاى اجتماعى نيز گرديده است نشأت گرفته باشد . و در سير خود فرقه حروفيه را باعث شده كه شرح آن از حوصله اين مختصر خارج است .
به هر تقدير از كسانى كه اعتقاد به اين دارند كه ولى بر نبى افضل است ، سعد الدين حمويه مىباشد كه استدلال كرده به اين نحو كه :
ولايت از نبوت بالاتر است ، چه و او ولايت قائم به الف الوهيت است و نور نبوت هم قائم به واو و لام است ، پس واو ولايت به حضرت الوهيت اقرب بود از نون نبوت ، و چون اقرب است ، افضل است .
حرف اول از ولايت حرف واو * قلب واو آمد الف اى كنجكاو
حرف اول از نبوت حرف نون
هامش
( 1 ) . كشف الحقائق ، ص 102 .
( 2 ) . انسان كامل ، ص 110 .