بدون آگاهى به اينكه آيا حق انجام آن كار را دارد يا نه عرفا قبيح است چه كه توليت و دستور شارع خواه از نظر اختيار باشد يا انعام فائدهء آن حاصل نمىشود مگر اينكه مكلّف معرفة آنچنانى داشته باشد يعنى بفهمد توليت او از طرف شارع نافذ است يا نه و شرع منزّه از دستور بدون فايده است حال در اين مسئله اگر تعليق مزبور صحيح نباشد توليت مكلّف يا عدم آن معلوم نمىشود توضيح آنكه اگر تعليق صحيح نباشد شرع شخص مكلّف را قدرت بر انشاء صفة در محلّ قابل وصف نداده است يعنى بمرد قدرت نداده كه بوسيلهء صيغهء انت طالق ان تزوجتك تحصيل صفت مطلقيت خويش و مطلّقه بودن زن را بكند درحالىكه اجماعا مرد توليت دارد به اين معنى شرع او را قدرت داده كه صفة طالقيت را بر محلّ قابل بوسيلهء صيغهء براى خود انشاء كند پس معلوم شد اگر تعليق صحيح نباشد توليت مكلّف و قدرت او بر انشاء صفة مزبوره واضح نمىگردد و توليت بدون اعلام شرعا سفه و شرع منزّه از سفه است حاصل كلام اينكه قول مرد در مواجههء زن اجنبيّه ان تزوجتك فانت طالق بهمنزلهء اين است كه بزن خود بگويد ان دخلت الدار فانت طالق بل اولى كه وقوع طلاق در مسألهء اخير متفق عليه است درحالىكه وقوع طلاق در مسألهء مورد نزاع اولى بوقوع است زيرا در مسألهء مورد نزاع تطليق بطور قطع بمحلّ مرتبط مىگردد زيرا فقط در حين حصول ازدواج تطليق صورت مىگيرد مانند تخير طلاق زن خود امّا در مورد مسألهء متفق عليها كه طلاق معلّق بدخول خانه است ظاهرا طلاق بمحلّ خود نسبت داده مىشود يعنى ظاهر و اصل اين است كه تا موقع دخول خانه علقهء زوجيّت باقى باشد و احتمال هم مىرود كه تا آن موقع از حبالهء زوجيّت خارج شده باشد و تطليق اگرچه در حين وجود صفة معلّق عليه صورت مىگيرد ليكن اهليّت طلاقدهنده در حين اجراى لفظ معتبر است نه در وقت وجود صفة و حقيقت تطليق چنانچه اگر شوهر در حين تلفظ به جملهء ان دخلت الدار فانت طالق عاقل و در حين دخول دارد ديوانه باشد طلاق واقع مىشود مانند اينكه صيّاد در موقع تيراندازى بايد مكلّف و اهل باشد هرچند در حين
معارف ( مجموعه مواعظ وسخنان ) ( فارسى ) — صفحة 336
مساهمون: سلطان العلماء بهاء الدين محمد بلخى ( بهاء ولد )
ص٣٣٦