فصل 265
وَ اللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى رِجْلَيْنِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى أَرْبَعٍ يَخْلُقُ اللَّهُ ما يَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
« 1 » كاهلى چه مىكنى آرى چون از آب و گل و خاكى مىخواهى تا كاهلى آب و خاك گيرى گوشهء مىگيرى تا بخسبى خاك اگر چه خفته مىنمايد و ليكن معنى بيداران دارد همچون اشتر نشخوار مىزند لقمهاش آدمى و خار لاجرم بار مىكشد و مىزايد بوقت بهار و آب از پستان چشمها مىدهد خاك را ظاهر مىبينى بىكار و ليكن معنىاش نمىبينى با چندين عمل چه عجب اگر ظاهر اجزاى خاك كالبد را بينى و ليكن معنيش نبينى دريافت مزه و راحت اكنون چندانك اجزاى تو ترست راحتى مىيابى اگر خشك شود بىراحت مدان اگر چه در بحر نوا يابند در بر بينوا نمىمانند همچنانك نبات كاشتهء ترا از آب چنين خلق مختلف برمىآريم از خاك تو خلق مختلف هم برآريم علم را كجا خريدار يا بى و بكدام ولايت و كدام علم كمياب باشد آنجا بر تا بخرند تا رنج تجارت به كف نهآرى سودى به كف نيارى هر صفتى كه تو در نه فلك است مىبگويى از شكل گنبد و كره و حايل نى ميان افلاك و مطلع آفتاب و ستارگان و هيچ آسمانى را از يكديگر پرده نى اين همه صفت يك آسمانست
إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ
« 2 » شش آسمان جز اين يك آسمانست كه آن غيب است و سكّان آن فرشتگان و زبر آن عرش رحمن انبيا عليهم السّلام از عين خبر ندهند از غيب خبر دهند و اين شكل زمين كه آب و آتش و هوا و افلاك گردويست اين صفت يك طبقهء زمين است آن شش طبقهء ديگر كه در وى خلقان مختلفند و زير او سجّين است آن ديگرست آن گاو و ماهى كه بر پشت وى است ديگرست حكمهاى منجمان دروغ مىشود با چندين علامت راست اين چرخ ، آن تكذيب از چرخ ديگرست
وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ
هامش
( 1 ) قرآن كريم سورهء 24 ، آيهء 45 .
( 2 ) سورهء 37 ، آيهء 6 .