عالم خيال است ، جز جسم نپذيرد . « الارواح فى يمين الرحمن » بنگر . يمين او قدم است ، و قدمش از يمين و يسار حدث منزّه است .
امّا نگرستن حقّ در عارف ، و خلق را درو ديدن ، و ازو در خلق نگاه كردن ، حكمت پادشاه است . جان ولى بزرگوارتر به صد هزار بار از كون آفريدهاند ، زيرا كه عالم فعل است ، و فعل عالم صفت ، « 5 » صفتش عرش « استواء كان اللّه » « 6 » است . هر چه آفريدند نزد آن جان چون ذرّه در بحريست . به صرف جلال و نعت ظهور قدم درو تجلّى كند چون طور موسى را . آنگه نشر بركت نظرش از آن بنده در عالم افتد . سرّ
« وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ »
« 9 » گفتم . در سطر
« سَنُرِيهِمْ »
« 10 » بنگر ، كه صد هزار آدم با چرخ و أفلاك در يك عارف پيداست . چون او را ديدى ، همه را ديدى . بلكه چون او را ديدى ، حق را ديدى . حقيقت « من عرفنى ، فقد عرف الحقّ » اين حديث است . آيينهء ذات است منقوش بنور صفات . از دريچهء افعال ازين جان بعالم نگرد ، زيرا كه جمع جمع است ، و عين جمع است . شعر :
ليس من اللّه بمستنكر * أن يجمع العالم فى واحد .
( 209 ) اگر از صفت مخائيل
« يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَ هُمْ لا يُبْصِرُونَ »
« 16 » بيرون آيى ، در صفوت صفاء « 17 »
« فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ »
« 19 » صورت عين كلّ در نفس ، نفس
« إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً »
« 18 » جهان جمع
« هذا رَبِّي » *
« 20 » در
هامش
( 5 ) و فعل عالم صفتS: و فعل صفتM( 6 ) استواء كان اللّه :« ثُمَّ اسْتَوى عَلَىالْعَرْشِ » *سورهء 7 ( الاعراف ) آيهء 52 ، و ديگر
( 9 ) سورهء 21 ( الانبياء ) آيهء 107
( 10 ) سورهء 41 ( فعلت ) آيهء 53
( 16 ) سورهء 7 ( الاعراف ) آيهء 197
( 17 ) صفاءS: صفاتM( 19 ) سورهء 3 ( آل عمران ) آيهء 91
( 18 ) سورهء 16 ( النحل ) آيهء 121
( 20 ) سورهء 6 ( الانعام ) آيهء 76 ، 77 و 78