4 - پاسخ شيخ در معناى علم كيميا
ديگر خواجه امام ايلاقى رحمة اللّه عليه بشيخ الاسلام قدس اللّه روحه العزيز نامهاى بنوشت در معنى آنكه مىگويند ترا علم كيمياست « 1 » ، بايد كه ما را از آن اعلام دهى و بر اخلاط آن دلالت كنى . شيخ الاسلام قدس اللّه روحه العزيز در جواب نامهء وى نبشت كه به نزديك ما كيميا اين است كه اول خلط از
« نَحْنُ قَسَمْنا »
« 1 » بگيرد ، و ديگر خلط
« قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ
« 2 »
تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ . »
« 2 » و سديگر خلط
« وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ . »
« 3 » و چهارم خلط
« وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ . »
« 4 » و پنجم خلط
« وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِيرُ . »
« 5 » اين پنج خلط فرا گيرد و در قدح
« وَ الَّذِينَ جاهَدُوا
« 3 »
فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا . »
« 6 » به آب قناعت بياميزد ، و به كفچهء
« وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ . »
« 7 » در « 4 » دهن « 8 » نياز كند ، و در بحر بىطعمى و ديدار منعم فروكشد ، و در بوتهء صبر باز دارد ، و با آيت
« وَ واعَدْنا مُوسى ثَلاثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ . »
« 9 » حشو « 10 » كند ، و به آتش محبت در سويداى قلب بگدازد « 5 » ، و به دلالت معرفت برگيرد ، و بر سندان محبت نهد ، و به خايسك « 11 » « و نهى النفس عن الهوى . » « 12 » فروكوبد « 6 » ، و رنگ اخلاص بر وى آميزد ، و به مهر توحيد از سراى ضرب بيرون آرد ،
هامش
( 1 ) - كيماست
( 2 ) - الملكوت
( 3 ) - جاهد و
( 4 ) - و در
( 5 ) - بگذارد
( 6 ) - كويد
( 1 )« نَحْنُ قَسَمْنا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا »( سورهء 43 زخرف ، آيهء 32 ) .
( 2 ) سورهء 3 آل عمران : آيهء 26
( 3 ) سورهء 65 طلاق ، آيهء 3
( 4 ) سورهء 65 طلاق آيهء 2 - 3
( 5 ) سورهء 22 حج ، آيهء 78
( 6 ) سورهء 29 عنكبوت ، آيهء 69
( 7 ) سورهء 40 غافر ، آيهء 44
( 8 ) دهن بضم اول و سكون ثانى - روغن
( 9 ) سورهء 7 عرفات ، آيهء 142
( 10 ) حشو - آگندگى ( فرهنگ نفيسى ) ، حشو كردن - پر كردن و آگندن
( 11 ) خايسك مطرقه بود يعنى چكوچ ( لغت فرس اسدى ) . بكسر ثالث و سكون سين بىنقطه و كاف پتك و چكش زرگرى و مسگرى و غيره باشد و به عربى مطرقه گويند ( برهان )
( 12 ) سورهء 79 نازعات آيهء 40