سير ، مدت چهار ماه آن مىبود تا از آن غذا مىساختند ، چون غلّه بدرو آمد نيز ديگر نبود .
164 - داستان شيخ و كودك وى و طبق فراته
ديگر در اول عهد كه شيخ الاسلام به امغان آمده بود در خانهء دانشمند ابو بكر نشسته بود و طبقى فراته « 1 » در پيش ( وى -
B
) نهاده بود با ميوههاى ديگر . شيخ الاسلام گفت : اين طبق فراته بر طاق نه تا بگويم كه چه بايد كرد . گفتند : چرا ؟ گفت :
پسرى دارم پنج ششساله ، آواز او به گوش من آمد كه ازين مىخواهد كه در پيش منست . دانشمندى بود پايدار نام ، آنچه برطبق بود بوى داد كه اين را به نزديك پسر من بريد ، ( پايدار -
B
) برفت . ايشان به ديه برس بودند به ناحيت رخ « 2 » ، اين پسر را ابو الحسن نام بود ، او را شيخ گفتندى . اين دانشمند پايدار را ( كه بديد -
B
) گفت : آنكه بابا فرستاد بيار . ( چون بياورد گفتند كه بگوى يا ابو الحسن -
B
) « 1 » چه
هامش
( 1 ) - در اصل فقط : گفت
( 1 ) فراته بضم اول و فتح تاى قرشت آب انگور است كه نشاسته و آرد گندم در آن ريزند و چندان بجوشانند كه بقوام آيد و سخت شود و آن را بر رشتهاى كه مغز بادام يا مغز جوز كشيده باشد مانند شمع بريزند و آن را در آذربايجان باسدق گويند بضم دال ابجد ( برهان قاطع ) .
( 2 ) رخ - در خاور ولايت ترشيز ولايت زاوه واقع است . اين ولايت يا قسمتى از آن معروف بود به « رخ » و كرسى آن موسوم بود به « بىشك » يا شهرزاوه . رخ را چنان كه ياقوت گويد عادة « ريخ » مىگفتند . در قرن هفتم اين شهر بمناسبت آنكه مقام و مسكن شيخ حيدر ، يكى از اولياء بزرگ ، بود معروفيت پيدا كرد . شيخ حيدر نمد مىپوشيد و تابستان در آتش و زمستان در ميان برف مىرفت و صدمهاى نمىديد . فرقهء حيدريه در اويش به او منسوبند . شيخ حيدر تا آمدن مغولها در سال 617 در قيد حيات بود و بعدها بشيخ قطب الدين معروف شد . ابن بطوطه كه در قرن هشتم مريدان شيخ حيدر را در زاوه ديده گويد در گوش و دست و گردن حلقهء آهنين دارند و در بعضى از اعضاى ديگر خود نيز حلقه مىكنند و اين نشانهء زهد و تقواى آنان است . حمد اللّه مستوفى دربارهء زاوه گويد « در آنجا قلعهء گلين محكم باشد و قريب پنجاه پاره ديه از توابع آن است و بعضى را آب از رود است و بعضى را آب از قنات . حاصلش ابريشم و غله و پنبه و انگور و ميوه فراوان است و مزار شيخ قطب الدين حيدر كه مقدم حيدريانست در آنجا است » . امروز زاوه اسم ولايتى است و شهر زاوه معروف است به تربت حيدريه و آن تربت هنوز زيارتگاه است . ( نقل از جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 381 ) .