آنست كه اعتقاد حقّ ندارند و نقيض آن را اعتقاد كرده باشند . و اين جهل بسيط سختترست ، و آن آنست كه اعتقاد آنچه حقّست ندارد و بس .
و جهل مركّب را هيچ خير نيست چنان كه در قرآن مجيد آمده است كه
« وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى »
« 1 » يعنى هر كه در اين عالم كور است از شناختن معارف و حقائق و مطّلع نشود بر اسرار عالم ملك و ملكوت او در آخرت همچنين كور باشد از ادراك اين معانى و ادراك لذّات ،
« وَ أَضَلُّ سَبِيلًا »
« 2 » زيرا كه طريق اكتساب بواسطهء آلت مسدود گشت و حجّت و موانع ادراك عذاب و الم برخاست . آيتى ديگر گفت
« فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ »
« 3 » يعنى چشمها كور نشود و لكن بصيرت دل كور شود و متعذّب و متألّم شوند به عذاب دورى و بحجاب از انوار حقّ و حيرت و سلب آلات و هيآت بد چنان كه در آيتى ديگر آمده است :
« كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ »
« 4 » ، حقّا كه ايشان روز قيامت از حقّ تعالى محجوباند .
« كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ »
« 5 » ، حقّا كه زنگ « 6 » مكاسب و افعال ايشان بپوشانيد مر دلهاى ايشان را . و آيتى ديگر گفت
« وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ »
« 7 » ، و متألّم مىشوند از بهر شوق ايشان ببدنهاى ايشان و بلذّات آخرت . و ايشان را از آن باز داشتهاند چنان كه در قرآن آمده است :
« وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ ما يَشْتَهُونَ »
« 8 » ، از آنچه با آن پرورده
هامش
( 1 ) سورهء 17 ( الإسراء ) آيهء 74
( 2 ) سورهء 17 ( الإسراء ) آيهء 74
( 3 ) سورهء 22 ( الحج ) آيهء 45
( 4 ) سورهء 83 ( المطففين ) آيهء 15
( 5 ) سورهء 83 ( المطففين ) آيهء 14
( 6 ) زنگ : مرقبI( 7 ) سورهء 2 ( البقرة ) آيهء 169
( 8 ) سورهء 2 ( البقرة ) آيهء 161