باطن سيّما « 1 » متخيّله نفس « 2 » را مشغول مىدارد « 3 » . پس چون اين « 4 » شواغل كم شود ، هم چنان كه بعضى را در خواب يا مصروعان و محروران « 5 » را ، يا نفس قوىّ باشد « 6 » و منفعل نشود بشواغل حواسّ ، هم « 7 » چو انبيا و بعضى اوليا را كه « 8 » برياضات توسّل نمايند و بتهذيب « 9 » اخلاق و غير آن تا نفس ايشان تمام مناسبت بيابد با نفوس افلاك ، و يا ضعف « 10 » فطرى « 11 » باشد هم چون بعضى از كهنه را . و باشد كه استعانت كنند بچيزهائى كه حواسّ ظاهر و باطن را سست « 12 » كند ، هم چنان كه كودكان را مشغول گردانند به نظر در چيزهائى كه چشم را خيره گرداند ، هم چو آب و سواد برّاق و غير آن . و كودكان را و زنان را تخصيص كنند بدين نظر ، كه ضعيف باشد عقول « 13 » ايشان . پس از « 14 » همهء نفوس ايشان را خلاصى « 15 » باشد در خواب يا در بيدارى از علائق ، و منتقش « 16 » گردند از نفوس فلك هم چو آيينهاى بىنقش از آيينهاى منقّش نمايد .
و چون « 17 » حجاب از ميان برخيزد ، آنچه « 18 » طلب مىكند متصوّر شود ايشان را .
( 91 ) و بدان كه مشاهدهء صور ممكن است ايشان را ، زيرا كه حسّ مشترك بدانستى كه هر صورت كه درو پديد آيد بر سبيل مشاهدت ديده « 19 » شود ، و تخيّل « 20 » ازو « 21 » منفعل مىشود « 22 » ، هم چو دو آيينه از يكديگر . و متخيّله را از « 23 » نقش افكندن در حسّ مشترك دو چيز باز مىدارد : يكى « 24 » آنكه عقل « 25 » متخيّله را بافكار مشغول دارد ، و ديگر حسّ ظاهر كه حسّ مشترك را
هامش
( 1 ) سيما : شماS( 2 ) نفس : -SH( 3 ) مىدارد : دارندSH( 4 ) اين : آنSH( 5 ) محروران : حمزورانF( 6 ) باشد و : -F( 7 ) هم : يا همH( 8 ) كه : ياSF( 9 ) بتهذيب : تهذيبH( 10 ) ضعف :
ضعفىSH( 11 ) فطرى : نظرىSH( 12 ) باطن را سست : باطن راستF( 13 ) عقول : + و آلاتF( 14 ) از : اينF( 15 ) خلاصى : جدائى زودترSH( 16 ) منتقش : منقسHF( 17 ) و چون : چونF( 18 ) آنچه : و آنچهSHF( 19 ) ديده : زندهH( 20 ) و تخيل : تخيلH( 21 ) ازو : ازينSH( 22 ) مىشود : شودSH( 23 ) از : + آنSH( 24 ) يكى : + عقلS( 25 ) آنكه عقل : عقل كهH