نقل كرده در رسالهء اضحوى كه امروز در دست ماست وجود ندارد ولى در همين رساله مىبينيم كه نظر قاضى همدانى درباره امور آخرت با نظر ابن سينا توافق تام دارد ، در اين صورت روشن مىشود كه علت تعريف رسالهء اضحوى و برترى ابن سينا بر ابو سعيد « 1 » فقط بواسطهء مخالفت او با ظاهر شريعت است اما ستودن رسالهء اضحوى بدان علت است كه اين رساله شامل بحثى فلسفى است دربارهء انكار معاد جسمانى .
علت شكّ ابن سينا دربارهء مادى بودن امور آخرت اين است كه « اگر آنچه در شرع نسبت بامور آخرت آمده است بدون تأويل معتقد شويم نتيجهاى جز امور ناپسند و محال عايد نخواهد شد » « 2 » . عين القضاة عقيدهء شيخ الرئيس را در كتاب تمهيدات تأييد مىكند و مىگويد : « سؤال منكر و نكير هم در خود باشد همه محجوبان روزگار را اين اشكال آمده است كه دو فرشته در يك لحظه به هزار شخص چون توانند رفتن بدين ( امر ) اعتقاد بايد داشت » « 3 » .
ولى چرا قرآن امور آخرت را به صورت مادى وصف كرده است ؟
ابن سينا اين پرسش را چنين پاسخ مىدهد : « چون براى عموم مردم قبول دعوت بامور خير و عدالت اجتماعى در حكم امرى خلاف طبع و غريزهء آنها مىباشد و جنبش نفس حيوانى بر نفس ناطقهء آنها برترى دارد ، دعوت انبياء را جز بقهر و ترس قبول نخواهند كرد . بدين علت بايستى براى آنها تمام احوال نيكوكاران و بدكاران را در روز بازپسين بيان نمود تا بطور مسلم آن عالم بر آنها ظاهر و مجسم گردد . . . همانطور كه معانى عقلى محض كه انبياء آنها را فرشته خوانند بهترين صورتى است كه مردم عامى مىتوانند در ذهن مجسم سازند ؛ به همين سبب انبياء عامهء
هامش
( 1 ) - ر ك : پاسخ خواجه رئيس ابو على سينا به پرسش بو سعيد مجلهء دانش سال سوم مقالهء آقاى دانشپژوه .
( 2 ) - رسالهء اضحوى ص 53 .
( 3 ) - تمهيدات ص 288 .