مبذول شده است . اما عين القضاة با آنكه با غزالى در مورد اينكه فقط بصيرت ، مىتواند حقايق عالم ازلى را ادراك كند موافق است ليكن معتقد است كه عقل بشرى مىتواند بطور اجمال حقايق عالم ازلى را تصوّر كند ولى در عين حال معترف است كه عقل از ادراك حقايق عالم ازلى كاملا عاجز مىباشد . بنابراين مىتوان گفت كتاب غاية البحث عن معنى البعث براى علما و فلاسفه نوشته شده است تا بوسيلهء عقل بتوانند مسالهء نبوت و امور آخرت را اجمالا تصوّر كنند . اما براى عامّه رسالهء جمالى را تأليف كرده و در آن مانند محمد غزالى « 1 » مىگويد : « انسان عقل را نبايد در امور دينى به كار ببرد مگر در حالت دفاع بر ضد مبدعان » « 2 » . در اين صورت مىتوان گفت :
كتاب غاية البحث عن معنى البعث نتيجهء اين كوشش فكرى او براى حل مسألهء نبوت مىباشد . عين القضاة خلاصهء نظر خود را راجع به نبوت در كتاب زبدة الحقائق - كه تأليف آن به منظور حل مسألهء علم بوجود خدا و صفات اوست - بدين صورت بيان كرده است : « حاصل آنچه عقل از حقيقت نبوت تصور مىكند آنست كه وجود چيزى را براى پيامبر بطور كلى اثبات مىنمايد بدون آنكه حقيقت و ماهيت آن را بتواند ادراك كند . ايمان عقلى به نبوت بسيار دور تر است تا ايمانى كه صاحب ذوق در امر حقيقت نبوت دارد و تصديق حاصله از علم به حقيقت نبوت مانند تصديق شخصى است كه ذوق شعرى نداشته باشد ولى به سليقهء شاعر معتقد باشد » « 3 » .
II
- از هنگام ملاقات او با احمد غزالى تا سال تأليف كتاب زبدة الحقائق
اين دوره از هنگام ملاقات او با احمد غزالى شروع مىشود و تا سال تأليف كتاب زبدة الحقائق ( سال 516 هجرى ) ادامه پيدا مىكند . چون ملاقات قاضى
هامش
( 1 ) - ر ك : الاقتصاد فى الاعتقاد ص 10 چاپ مصر ؛
( 2 ) - رسالهء جمالى كه در نسخهء مكتوباتMموجود است ص 262 ؛
( 3 ) - زبده ص 3 و 4 ؛