و اين قدرت به نيروى تصديقى عقل محصور مىباشد . ابن سينا فرق ميان دو نيروى تصورى و تصديقى عقل را چنين بيان كرده است : « عقل قضايا يا سخنان قطعى را تصور مىكند و سپس درباره آنها حكم مىنمايد ؛ و اين عمل به دو صورت انجام مىشود : تصورى و تصديقى . قضيهء تصوريست بدان جهت كه داراى معنى است مانند :
انسان حيوانست ؛ و درصورتىكه معناى متصور در ذهن با وجود خارجى مطابقت داشته باشد قضيه تصديقى نام دارد » « 1 » .
بعضى گمان كردهاند كه ميان تصديق تصورى و تصديق وجودى فرقى نيست چون عقل در هر دو حالت صفت را بر موصوف حمل مىكند . ليكن اگر خوب دقت كنيم مىبينيم كه ميان هر دو تصديق فرقى زياد وجود دارد . اولا از لحاظ پايان حكم كه براى اين دو تصديق يكسان نيست يعنى حكم در تصديق تصورى فقط براى تصور معنيست درحالىكه حكم در تصديق وجودى براى اصالت وجود اين معانى در خارج است . ثانيا از لحاظ محك صدق هر دو تصديق ، فرقى مىباشد زيرا صدق قضيهء تصورى فقط مربوط بمراعات قوانين منطقى است درحالىكه صدق قضيه وجودى بر « مطابق بودن حكم با موجود خارجى است » « 2 » ؛ چون پايان تصديق وجودى « مطابق بودن معنى ذهنى شىء است با وجود همان شىء در خارج » « 3 » . و بدين سبب « تصديق وجودى ، وسيلهء علمى است كه با علم تجربى اختلاف دارد و از آن برتر است » « 4 » . در نتيجهء مقايسه نظرهاى مختلف مسلم شد كه دو نيروى متمايز و غير منفصل در عقل بشرى موجود است : نيروى تصورى و نيروى تصديقى ؛ و بر اين حقيقت تكيه
هامش
( 1 ) - ابن سينا : شفاء ، كتاب برهان فصل اول .
( 2 ) - توماس اكوينى : كتاب حقيقت به زبان لاتينى سؤال اول فصل اول پاسخ اول .
( 3 ) - ابن رشد : تهافت التهافت ص 302 .
( 4 ) - ژلسون : وجود و ماهيت به زبان فرانسه ص 286 .