از متصوفه آن را مذمت كردهاند و گرنه صفتى كه آدمى را از حيوانات مشخص مىكند و خداى را مىشناسد برترين صفتهاست و نبايد مذموم شمرده شود ؛ و اين غريزه براى شناختن حقايق تمام امور آفريده شده است و مقتضاى طبع اين غريزه معرفت و علم است » « 1 » .
[ ثالثا : ] فرق ميان مفاهيم متواطئ
seuqovinU
و متشابه
seuqoviuqE
و متماثل
seuqigolanA
ديديم كه عقل با نيروى تصورى خود ماهيات و اعراض موجودات مادى را بعد از آنكه از محسوسات انتزاع مىكند در مىيابد و سپس بوسيلهء مفاهيم متواطئ تصورات خود را تعبير مىكند درحالىكه با نيروى تصديقيش وجود از حيث وجود و صفات موجوديت هر موجود را درك مىكند و پس از آن بوسيلهء مفاهيم متماثل اصالت وجود درك شده را تعبير مىكند .
مقصود از مفهوم متواطئ و مفهوم متماثل چيست ؟
مفهوم متواطئ اسمى است عام كه بر معنى تمام افراد هر جنس مطابقت دارد و « اشيائى كه اسماء آنها متواطئ هستند در تعريف جوهرشان نام يگانه و مشترك دارند و بحسب دلالت همان اسم نيز يگانه مىباشند . مثلا كلمهء حيوان بر آدمى و اسب اطلاق مىشود چون اسم حيوان بر جوهر يگانه هر دو منطبق است و تعريف حيوان عبارتست از « جسم غذاخورنده و حساس » « 2 » . چون مفاهيم متواطئ الفاظى هستند كه عقل بهوسيله آنها معانى را كه با نيروى تصورى از موجودات مادى دريافته است درك مىكند اين اسماء مانند نيروى تصورى عقل به تعبير ماهيات و اعراض موجودات مادى منحصراند .
هامش
( 1 ) - امام محمد غزالى : احياء علوم الدين . ج 14 ص 62 و 63 .
( 2 ) - ابن رشد : تلخيص كتاب ما بعد الطبيعة .