كليد رازهاى زياد و مشكلات بزرگى است ؛ و اگر اينطور باشد مسلم است كه سالك از راه دانش به ازليت نمىرسد . بلى ممكن است معناى ازليت را بوسيلهء دانش دريابد ليكن دريافت معنى چيزى است و رسيدن به آن چيزى ديگر . گفته بوديم كه رسيدن به ازليت از راه علم غير ممكن است زيرا طالب علم هنوز دربند زمانست و هرگز به ازليت نمىرسد مگر وقتىكه بند زمان و مكان را قطع كند » « 1 » .
[ قسمت دوم ] توضيحاتى بر نظر عين القضاة دربارهء علم و عقل
در قسمت دوم از اين فصل مىخواهيم نظر عين القضاة را در مورد علم و عقل يعنى درباره توانائى عقل براى اثبات حقيقت خدا و شناخت صفات او توضيحى چند بدهيم .
فيلسوف ما علم را چنين محدود كرده و مىگويد : « هر چيز كه بتوان معناى آن را بعبارتى درست و مطابق آن تعبير نمود علم است » « 2 » پس مفاهيمى كه علم به كار مىبرد مفاهيم مطابق يا متواطئ هستند
seuqovinU
ليكن محدود كردن علم بدين صورت جز بر علم طبيعى يا علوم طبيعى بطور عموم منطبق نيست . سپس عين القضاة قدرت عقل را به دريافت معانى دنياى اجسام منحصر كرده است ليكن او پس از اين بيان با اينكه عقل را براى ادراك حقايق ازلى ناتوان شمرده است براى ادراك بعضى از صفات عالم ازلى همان عقل را وسيله ادراك قرار داده است . بعد از اين عجبى نيست كه ببينيم فيلسوف ما براى حل مشكل عقل گاهى توانائى و گاهى عجز عقل را اثبات مىكند .
عين القضاة وقتىكه مفاهيم متواطئ را در معانى عالم اجسام منحصر كرده راه را درست پيموده است و هنگامى كه گمان كرده كه عقل جز به دريافت آن علم كه بمفاهيم متواطئ محصور است قادر نيست به خطا رفته است . زيرا حقيقت آنست كه :
هامش
( 1 ) - زبده ص 58 تا 60 .
( 2 ) - زبده ص 67 .