چهارم درجه در ادراك سمع بود كه آواز بشنود ، اگرچه ديوارى مثلا در ميان بود . و هذا من عجيب صنع اللّه تعالى ، كه خداى تعالى پشه را ازين ادراك نصيبى داده است تا چون آدمى قصد آن كند كه او را از خويشتن دور كند او حركت دست را به زودى بشنود و قصد گريختن كند . جل الواحد الاحد . و درين همه ادراكات مضرت و منفعت ادراك نمىتوان كرد .
پنجم درجه در ادراك ذوق بود كه بداند كه چه موافق است و چه ناموافق ، تا هرچه منفعتى دارد بخورد ، چون آب و نان مثلا ، و هرچه مضرتى دارد نخورد .
« وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ »
( 16 / 78 ) .
اين را حواس ظاهر خوانند . و العجب كل العجب كه حواس باطن است .
« وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ »
( 51 / 21 ) .
اولا در تو چيزى هست كه بواسطهء آن همه را جمع توانى كردن ، و به دو ملموسات و مشمومات و مبصرات و مسموعات و مذوقات را ادراك كند . و اين بدان بدانى كه ديده هرگز مبصرى ادراك نكند تا حاضر نبود ، و سمع همچنين مسموعى ادراك نكند تا حاضر
هامش
( 41 ) - بشنودM: + كهPI- -
( 42 ) - بودPI: -M- - تعالىM: -PI- -
( 45 ) - ادراكاتM: ادراكPI- - منفعت : + راPI- -
( 47 ) - كه چهM: كهPI- -
( 50 ) - لعلكمP: قليلا ما ( 32 / 9 )M- -
( 51 ) - كل العجبM: -PI- -
( 53 ) - چيزى هستM: چيزيستPI- -
( 54 ) - و به دوIP: به دو - - و مشموماتPM: مشموماتI- -
( 55 ) - كهPI: كه بيت ( ؟ ) كهM- -
( 56 ) - مسموعىPI: مسموعM- -