آنكه بزرگان مر تن خود « 1 » را بهرههاى حلال كمتر دادهاند ، « 2 » سبب آن بوده است « 3 » تا نفس « 4 » قوّت نگيرد كه چون نفس قوّت گيرد بنده را گذشتن از « 5 » معصيت دشوار بود . « 6 »
و خواجه ابو بكر ورّاق را « 7 » [
a
166 ] پرسيدند كه چگونه كنيم با تن خويش « 8 » پس « 9 » نمىآييم و ما را به معصيتها در « 10 » مىكشد ؟ گفت : گرسنه داريدش تا از شهوتها و معصيتها سير شود . « 11 » دليل برين « 12 » سخن آن است « 13 » كه چون نفس سير بخورد ، شهوت گرسنه شود . « 14 » رام كردن نفس مثل رام كردن « 15 » يوز و باز و هر جانورى كه هست تا گرسنه ندارى « 16 » رام نشود . پس نفس را گرسنه داريد تا از شهوت سير شود .
و يحيى بن معاذ رازى - رحمة اللّه عليه - « 17 » چنين گفتى كه اين تن آدمى به بدى موصوف « 18 » است كه اگر همه پيغامبران را و فرشتگان را و خداى را « 19 » شفيع آرى « 20 » كه از يك مرادى « 21 » دست بازدارد ، وى آن شفاعت « 22 » را رد كند و از آن مراد « 23 » دست بازندارد و چون گرسنگى را شفاعت آرى به « 24 » وى اجابت كند . و « 25 » هرچه زيادت از خوردن و پوشيدن تو باشد و دل بر آن ببندى غفلت بازآرد « 26 » و چون به حاجت بود « 27 » زيان ندارد ، چه خواجه حكيم - رحمة اللّه عليه - « 28 » گفته است كه درويش آنگاه « 29 » خورد كه بيابد و توانگر چندان خورد « 30 » كه ببايد و جوانمرد چندان خورد « 31 » كه بگزايد . « 32 » معنى آن است « 33 » كه جوانمرد از بهر موافقت مهمان
هامش
( 1 ) . خويش .
( 2 ) . بهرهها كمتر دادهاند از حلال .
( 3 ) . + و اللّه اعلم .
( 4 ) . + ايشان .
( 5 ) . به جاى « گذشتن از » ، ماندن .
( 6 ) . شود .
( 7 ) . + رحمه اللّه تعالى .
( 8 ) . خود .
( 9 ) . بر .
( 10 ) . اندر .
( 11 ) . گرسنه داريدش تا سير شود از شهوتها و از شهوتها گرسنه داريدش تا از معصيتها سير شود .
( 12 ) . بدين .
( 13 ) . « است » ندارد .
( 14 ) . + و چون نفس را گرسنه دارى شهوت سير شود كه به گرسنگى نفس را آرام توان دادن .
( 15 ) . به جاى « رام كردن نفس مثل رام كردن » ، و دليل كه .
( 16 ) . ندارند .
( 17 ) . تعالى .
( 18 ) . به صفتى .
( 19 ) . همه پيغامبران خداى را عزّ و جلّ و فرشتگان را .
( 20 ) . + بوى .
( 21 ) . مراد .
( 22 ) . + ايشان .
( 23 ) . « آن مراد » ندارد .
( 24 ) . بر .
( 25 ) . + هم درين فصل ياد كرده شده بود كه .
( 26 ) . هرچه زيادت از حاجت است از خوردنى و پوشيدنى آن غفلت بار آرد .
( 27 ) . + يا به نيّت روا بود .
( 28 ) . تعالى .
( 29 ) . چندان .
( 30 ) . خرد ( در نسخه بدون اعراب است ) .
( 31 ) . خرد ( در نسخه بدون اعراب است ) .
( 32 ) . به كار آيد .
( 33 ) . + و اللّه علم .