[ 2 ] فصل فى آلة المعرفة « 1 »
پس ببايد « 2 » دانست كه آلت شناخت چيزها « 3 » عقل است و اصل عقل - و اللّه اعلم - روح است و عقل اثر وى و « 4 » ضدّ روح نفس است و هوا اثر وى . و اهل معرفت چنين گفتهاند كه روح باد خنك است نورانى از جنس بهشت و نفس باد گرم است ظلمانى از جنس دوزخ .
و مولى عزّ و جلّ « 5 » مر نفس و روح را در تن فرزند « 6 » آدم « 7 » جمع كرد و فرزند آدم را فرمود تا نفس را بازدارد از گرايستن به دنيا و شهوت [
a
5 ] و معاصى . چنانكه فرمود : « 8 »
« وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى »
[ النازعات / 40 - 41 ] .
پارسى اين « 9 » بود كه هركه بترسد از ايستادن به قيامت به حضرت مولى تعالى و بازدارد نفس را از گرايستن « 10 » به هوا ، بهشت جاى ويست . چون بنده گرويد كه نفس بدفرماى است ، واجب شد بر وى كه نفس را بازدارد از معاصى و شهوات و اين مجاهدت بود از بنده . و مولى تعالى وعده كرده است هدايت مر آن كس را [ كه ] « 11 » مجاهدت كند . قوله تعالى :
« وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا »
[ العنكبوت / 69 ] .
و خواجه امام ابو اسحاق بشاغرى « 12 » چنين گفته است كه مجاهدت سبب است
هامش
( 1 ) . فصل در آلت معرفت .
( 2 ) . بايد .
( 3 ) . چيزهاى .
( 4 ) . « و » ندارد .
( 5 ) . مولى تعالى .
( 6 ) . « فرزند » ندارد .
( 7 ) . آدمى .
( 8 ) . + در قرآن قوله تعالى .
( 9 ) . آن .
( 10 ) . گريستن .
( 11 ) . [ ] ازPافزوده شد .
( 12 ) . به شاعرى رحمة اللّه تعالى .