است كه بر يكديگر سلام كنند ، و اول به وقت جان دادن لذت سلام ملايكه است ، چنان كه خدا گفت :
الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلامٌ عَلَيْكُمْ .
و در گور لذت سماع چنان كه در خبر آمده است . و نيز لذت سماع برادران است چنان كه خدا گفت :
تَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ .
و جاى ديگر گفت :
تَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ سَلامٌ .
و نيز لذت سماع ملائكه است :
وَ الْمَلائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بابٍ سَلامٌ عَلَيْكُمْ .
و نيز لذت سماع برگهاى درختان است و حلقههاى درها و كنگرهها و كوشكها است ، چنان كه در خبر آمده است كه بهشتيان در بهشت باشند . ناگاه از زير عرش بادى ببزد كه آن را باد لطافت خوانند ، و برگهاى درختان را بجنباند و آوازها پديد آيد كه هرگز هيچ گوش آوازى به آن خوشى سماع نكرده باشد . پس بر اثر آن ديدار حق باشد ، و نيز لذت سماع قرائت داود و ادريس عليهما السلام باشد ؛ چنان كه در خبر آمده است كه بعضى مفسران گفتهاند در قول خداى تعالى :
فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَهُمْ فِي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ
قيل يحبرون بالسماع . اول دل ايشان را به سماع شاد گردانند . و از اينهمه برتر لذت سماع سلام مولا است .
چنان كه گفت :
سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ .
و نيز در خبر آمده است :
بينا اهل الجنة فى الجنة اذ اشرف عليهم الرب فقال لهم سلام قولا من رب رحيم .
و نيز در خبر آمده است : بينا اهل الجنة فى الجنة اذ اشرف عليهم الرب فقال لهم اشتقتم الى لقاى فها انا ذا فانظروا الى سلام عليكم .
پس درست گشت صحت امر سماع ابتداء و انتهاء عرفا و شرعا عند اهل التمييز و عند غير اهل التمييز . و چون اين اصول بدانستيم بازگرديم به كتاب . گفت :
« السماع استجمام من تعب الوقت و تنفس لارباب الاحوال و استحضار الاسرار لذوى الاشغال » . مىگويد سماع بر سه وجه است :
آسودن است از رنج وقت ؛ و نفس زدن است خداوندان احوال را ؛ و سر حاضر گردانيدن است خداوندان شغلها را . سماع را بر اين سه مرتبت نهاد و اين دليل است كه جز بر اين معنى سماع كردن روا [ 254 الف ] نيست ، و اين سماعى است كه : « فيما يحل » ، باشد . اما