لقوت قال ذكر الحى الذى لا يموت .
اما شيخ رحمه الله مىگويد نزديك من كسب كردن بر وجهى بايد كه بنده را از حق نبراند ، اگر حال نفس خويش داند كه اگر او كسب بگذارد نفس او از حق برگردد ، و به نزديك مخلوقان رود كسب او را همچون نماز فريضه باشد . پس اگر كسب كند و او را بر كسب اعتماد افتد كسب گذاشتن بهتر باشد . و در جمله در حال خويش مىنگرد و ظاهر و باطن خويش را مراعات مىكند به كسب و ترك كسب . اگر كسب به خداى رساند و ترك كسب ببراند كسب نكوتر ، و اگر ترك كسب به خداى رساند و كسب ببراند ترك نيكوتر .
« و سبيل المكاسب عند جنيد على ما سبق من الشرط سبيل الاعمال المقربة الى الله و يشتغل العبد بها على حسب ما يشتغل من اتيان ما ندب اليه من النوافل » . و مذهب جنيد رضى الله عنه آن است كه كسب كردن فريضه نيست اما طاعت است همچون نماز و روزهء نوافل .
و معنى اين سخن آن است كه ترك كسب بنده را زيان ندارد ، لكن كسب كردن او را بهتر از دست به داشتن . و به كسب به خدا تقرب افتد چون شرائط آن به تمامى بهجاى آرد ، چنان كه ياد كرديم . اما آنكه فريضه نمىداند از بهر آن است كه كسب كردن نزديك اين طايفه نه از بهر جمع دنيا است ، لكن از بهر صلاح وقت است تا نفس به او قايم باشد و نزديك اين طايفه صلاح نفس جستن فريضه نيست ، اما موافقت حق جستن فريضه است ، اگر نفس را صلاح باشد و اگر نباشد .
اما آنكه اين را طاعت مىدارد از بهر آن است كه در شريعت امر آمده است چنان كه به اول باب ياد كرديم ، و اوامر شريعت خالى نباشد از حكمت ؛ از بهر آنكه يا فرضيت واجب كند يا استحباب . و همه مستحبات طاعت باشد ، و ديگر انبيا و بزرگان به اين مشغول گشتند ؛ و مشغولى بزرگان به مباحات كم باشد . شغل ايشان به فرائض باشد نه به مستحبات . [ 31 ب ] [ و ديگر ] اقامت طاعت نتواند مگر به قيام نفس . و چون نفس را از آن مقدار قوت كه به آن طاعت گزارد بازايستد . و اگر فزون از آن دهى كه بايست باشد طاغى گردد . پس
شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى ) — صفحة 1109
مساهمون: محمد روشن
ص١١٠٩