حلال باشد ؛ و باز نزديك اهل سنت و جماعت سلطان جائر همچنان سلطان باشد كه سلطان عادل ، و بر وى خروج نشايد كردن و مر او را طاعت بايد داشتن اندر آنچه اندر وى طاعت خداوند است عز و جلّ و آنچه اندر وى معصيت است طاعت نشايد داشتن ؛ و لكن با همين سلطان بايد دانستن و از پس وى نماز بايد كردن ؛ از بهر آنكه پيغامبر گفت صلى الله عليه و سلم اندر حديث نماز آدينه ياد كرد : فمن تركها جحودا لها و استخفافا لها و له امام بر او فاجر فلا بارك الله له و لا جمع شمله . مر فاجر را همچنان امام داشت كه مر بر را ، و از پس فاجر همچنان نماز فرمود كه از پس بر . و حكى عن الحسن البصرى انه ذكر عنده فساد [ 154 الف ] السلطان فقال ما اصلح الله على ايديهم اكثر مما افسدوا .
و باز محمد سيرين گويد كه اگر مرا از آسمان امر آمدى كه مر ترا امروز هفتاد دعا مستجاب است همه دعاها سلطان را خواستمى ، از بهر آنكه دعا كه خويشتن را كنم صلاح آن تنها مرا باشد و هر دعا كه سلطان را كنم صلاح آن عامهء مسلمانان را باشد . و جمله ببايد دانستن كه فساد سلطان از فساد خلق آيد چون خلق به صلاح باشد سلطان عادل بود ، چون خلق تباه گردند سلطان جائر گردد ، چنان كه پيغامبر گفت صلى الله عليه و سلم حكايت كند از خداى عز و جلّ كه گفت نواصى ملوك به يد من است . هرگاه كه بندگان مرا طاعت دارند دل ملوك بر ايشان مهربان گردانم ، هرگاه كه بندگان به من عاصى گردند دل ملوك بر ايشان سخت گردانم .
قوله : « و يرون الامر بالمعروف و النهى عن المنكر واجبا لمن امكنه بما امكنه مع شفقة و رأفة و رفق و رحمة و لطف و لين من القول » . و امر معروف و نهى [ از ] منكر واجب بينند مر آن را كه امكان بود از بهر خبر پيغامبر صلى الله عليه و سلم كه گفت : اذا رايت منكرا فغيره بيدك فان لم تستطع فبلسانك فان لم تستطع فبقلبك و ذاك اضعف الايمان .
و گروهى چنين گفتهاند كه دست مر سلطان را است و زبان مر عالمان را و دل مر عامهء مؤمنان را . و خداى عز و جلّ پيغمبر خويش
شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى ) — صفحة 563
مساهمون: محمد روشن
ص٥٦٣