و پنج لام نظير پنج حواس ظاهر است كه كثيف است اندر مردم ، و دو ها اندر شهادت چون شخص مردم است كه پنج حواس ظاهر مرور است و چون نفس در مردمست كه پنج حواس باطن مرور است .
و از دلايل « 1 » عظيم مر پيغمبر مصطفى صلّى اللّه عليه و آله را اين است كزين سه حرف سخنى بگفت اندر توحيد كه صعبترين علم اوست با چندين معنى كه اندروست كه اگر مر همهء خلق جهان را تكليف كنند تا ازين سه حرف سخن بگويند بهر روى كه باشد چنان كه معنىدار باشد همه جهان از آن عاجز آيند تا پيدا آيد خردمند را كه او را اين قوّت از آفريدگار عالم عطا بود .
و نيز گويم كه جملگى شهادة موافق است با جزوهاى عالم از بهر آنكه عالم اندر حدّ تركيب بپاىشده است مر بيرون آوردن مردم تمام را كه حاصل اين عالم جسدانى اوست كه مردمست كه همچنين اندر شهادة اندر حدّ تأليف بپاىشده است مر بيرون آوردن و اثبات كردن سخن تمام را كه از جملگى شهادة مراد آنست همچنانكه از جملگى عالم مراد مردمست و آن سخن اللّه است ، چون بنگريستيم اندر شهادة و يافتيمش اندر تركيب و فصول و حروف برابر بعالم جسمانى از بهر آنكه عالم يكيست و شهادة نيز يكى است ، و عالم به دو قسم است يك قسم ازو كاركن است و پايدار چون افلاك و انجم و ديگر قسم ازو كارپذير است گردنده از حال به حال چون امهات ، و همچنين شهادة به دو قسم است يك قسم نفى است چون كارپذير ناپايدار و ديگر قسم اثباتست چون كاركن و پايدار ، و عالم را زايشها پديد آورده است بقوّت چهار امهات كه آن آتش و هوا و آب و زمين است ، همچنين شهادة به چهار كليمهزاده است چون لا إله الّا اللّه ، و عالم
هامش
( 1 ) نخ : دلايلها .