و نيز گوئيم « 1 » كه جانوران كه فرود از مردمند و دست مردم بر ايشان گشاده است هفت نوعاند ، از آن دو نوع آبىاند يكى آنكه پاى ندارد چون مار و ماهى و جز آن ، و ديگر آنكه پاى دارد چون نهنگ و كشف « 2 » و خرچنگ و جز آن ، و پنج نوع ازو خاكيست ، يك نوع از او چهار پائيست كه گياه و دانه خورد چون گاو و گوسفند و جز آن ، و ديگر ازو چهار پائيست كه گوشت خورد چون شير و گرگ و جز آن ، و ديگر پرنده است كه گوشت خورد چون باز و شاهين و جز آن ، و ديگر پرنده است كه گياه و دانه خورد چون كبوتر و فاخته و جز آن ، پنجم حشراتند كه بپارسى آن را خزندگان « 3 » گويند ، و دست مردم كه او دوزخ اين ددكانست بر ايشان گشاده است همچنانكه هفت در دوزخ بر دوزخيان گشاده است چنان كه خداى تعالى هميگويد :
لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ
« 4 » هميگويد مر دوزخ را هفت در است مر هر درى را از دوزخيان بهره است بخش كرده .
و چون اندر جانوران كه دوزخيانند هفت قسمت پيدا كرديم گوئيم كه از مردم هم بدين قسمتها گروهانند كه هر گروهى بر سيرت نوعى ازين ددكانند و ستوران چنان كه خداى تعالى هميگويد قوله تعالى :
وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ
« 5 » هميگويد نيست از ددكان و چرندگان اندر زمين و نه پرندهء كه بپرد مگر امتانند مانند شما ، پس هر كه او بسيرت اين ستوران و ددكان نادانست آن دوزخى است همچنانكه
هامش
( 1 ) نخ : گويم .
( 2 ) بفتح كاف و شين و سكون فاء يعنى لاك پشت .
( 3 ) نخ : چرندگان .
( 4 ) سوره 15 آيه 44 .
( 5 ) سوره 6 آيه 38 .