و مادرش بخوردند و از آن نبات اندر ايشان آبى بحاصل آمد كزو فرزند آمد و چون اين حال معلوم شد گوئيم كه دوزخ اندر حدّ قوّه نادانيست و بهشت اندر حدّ قوّه علم است از بهر آنكه دانا آن كند كه خشنودى خدا و رسول اندر آن باشد تا بدان طاعت به بهشت جاودانى رسد و نادان آن نكند آنچه رستگارى او اندر آن باشد تا بدان سبب بدوزخ جاويدى رسد .
پس درست شد كه بهشت اندر حدّ قوّه علم است و دانائى بحقيقت بهشت است و دوزخ اندر حدّ قوّه جهل است و نادانى بحقيقت دوزخ است كه خداى تعالى مر كافران را دوزخ وعده كرده است چنان كه در بسيارى جاى در قرآن ياد كرده است قوله تعالى :
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نارُ جَهَنَّمَ لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا
« 1 »
وَ لا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذابِها كَذلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ
« 2 » هميگويد مر كافران را عذاب دوزخ است بر ايشان قضاى مرگ نكند تا بميرند و سبك نكند از ايشان عذاب چنين مكافات كنيم هر ناسپاسى را ، و ديگر جاى ميگويد كافران نادانانند بمعنى اين آيت قوله تعالى :
قُلْ أَ فَغَيْرَ اللَّهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ
« 3 »
أَيُّهَا الْجاهِلُونَ
« 4 » هميگويد بگو اى محمّد كه شما مرا ميفرمائيد كه جز خداى را پرستم اى « 5 » نادانان ، چون دوزخيان كافرانند و كافران نادانانند پس دوزخيان نادانان باشند و اين از شكل اوّلست اندر كتاب منطق .
پس درست كرديم كه دوزخ اندر حدّ قوّه جهل است و هر كسى كه بنادانى « 6 » بايستد يا از پس رود و با دانايان دشمنى كند او
هامش
( 1 ) نخ : فيموة .
( 2 ) سوره 35 آيه 33
( 3 ) نخ : اعبدوني ( ! ؟ ) .
( 4 ) سوره 39 آيه 64 .
( 5 ) نخ : اين .
( 6 ) ظ ، ياء وحدت است .