قوله تعالى :
إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِي الرِّقابِ وَ الْغارِمِينَ وَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ
« 1 » گفت صدقات مر درويشان راست يعنى حدود مر ناطقانراست و ايشان را فقرا بدان گفت كه اندرين عالم كسى نيست كه ايشان ازو فايده گيرند و ليكن درويشاند سوى حدود علوى ، همين معنى است كه ميگويد اندر قصّهء ابراهيم عليه السّلام قوله تعالى :
وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلًا
« 2 » و ظاهر قول آنست كه خداى تعالى ابراهيم را درويش خويش گرفت ، و خليل حاجتمند باشد كه نفس كلّ ابراهيم را درويش خويش گرفت ، [ و ازينست ] قول اعرابى كه وصيت كرد و گفت : اجعلوا نخلى « 3 » فى الأخلّ « 4 » الاقرب گفت خرماستان مرا مر آن درويشتر خويشاوندان مرا كنيد ، اين مقدار از آن اهل ادب گفته شد و باز بسخن خويش شويم و گوئيم [ در ] صدقات از پس فقيران مر مسكينان را خواست و بدان مر اساسان را خواست اندر هر زمانى كه سكون امت بر تأويل ايشانست ، و گفت [ و العاملين عليها ] كاركنان را بر صدقات و بدان مر امامان را خواست از بهر آنكه ناطق كتاب و شريعت تأليف كرد و اساس مر آن را تأويل گفت بفرمان رسول و هر دو را به امام سپردند تا ايشان بدان كار كنند تا بقيامت و گفت [ و المؤلّفة قلوبهم ] يعنى كه دلهاى كسان را ايشان جمله كرده است و بدان مر حجّتان را خواست
هامش
( 1 ) سوره 9 آيه 60 .
( 2 ) سوره 4 آيه 124 .
( 3 ) نخ : نخلا .
( 4 ) و يقال اقسم هذا المال فى الأخلّ و الأخلّ اى فى الأفقر فالأفقر ، و فى بعض صدقات السلف الأخلّ الاقرب اى الأحوج ( لسان العرب فى خ ل ل ، ) .