است دو ركعت سنّت پيش از فريضه و آن دليل است بر ناطق و اساس كه نخست مر ايشان را بايد شناخت تا بدلالت ايشان مر اوّل و ثانى را بتوان شناختن ، و اين نماز چهار ركعت است فريضه و سنّت دليل است بر آنكه اصل دين چهاراند و از آن دو روحانىاند چون اوّل و ثانى و دو جسمانىاند چون ناطق و اساس ، و آن دو ركعت سنّت هم بدان منزلت است كه دو ركعت فريضه است يعنى ناطق و اساس را اندر عالم جسمانى هم آن « 1 » مرتبت است كه اوّل و ثانى را اندر عالم روحانى ، و نخستين ركعت از سنّت دليل است بر ناطق و اندرو سه چيز خوانند ثنا و حمد خدا و الحمد و سوره ، معنيش آنست كه نفس ناطق را سه مرتبت است چون نبوّت و وصايت و امامت ، و خواندن ثنا دليل است بر مرتبت ناطق و خواندن الحمد دليل بر مرتبت اساس است و خواندن سوره دليل بر مرتبت امامست ، و اندر ركعت دوّم از سنّت ثنا نيست و الحمد و سوره هست معنيش آنست كه مر اساس را از مرتبت پيغمبرى بهره نيست و او را دو مرتبه است يكى مرتبهء وصايت و ديگر مرتبت امامت ، و پس از سنّت فريضه كند دو ركعت و اندر ميان آن نشستن نيست دليل است بر آنكه ميان اوّل و ميان بارى سبحانه ميانجى نيست ، و ركعت اوّل از فريضهء نماز بامداد دليل است بر وحدت بارى تعالى كزو هستى يافت مايهء هستيها و او خود هست نبود و هستيها ازو پيدا شد از بهر آنست كه اندر نخستين ركعت سه چيز خوانند ثنا و حمد و الحمد و سوره ، و ركعت دويم دليل است بر اوّل و اندرو الحمد و سوره هست و ثنا و حمد نيست يعنى كه هستى او بذات خويش نيست بلكه بوحدت باريست سبحانه و تعالى و هستى همه هستيها را علّت اوست ، و فرود از عقل چهار مرتبت است كه تأييد
هامش
( 1 ) نخ : بدان .