الْقُرى حَتَّى يَبْعَثَ فِي أُمِّها رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا وَ ما كُنَّا مُهْلِكِي الْقُرى إِلَّا وَ أَهْلُها ظالِمُونَ
. ما حصل معنى آنكه : « نبوده است پروردگار تو مهمل و معطّل گذارندهء مردمان نيكوكار تا اينكه ايشان را برانگيزاند در ميان اهل و عشاير خودشان حال كونى كه رسولاند از جانب خدا به آنها و بخواند بر آنها آيات ما را » ؛ يعنى بشناساند به آنها اولياى خدا را .
« مهلك » در اينجا به معنى مهمل و معطّل گذاشتن است . « قرى » به معنى مردمان نيكوكار است . « امّها » به معنى اهل و عشيره است .
« و نبوديم ما هلاككننده » ؛ يعنى منهدمكنندهء امكنهء خلايق « مگر اينكه اهل آنجا ظالم » و مغضب اوليا بودند . نعم ما قال :
تا دلِ مردِ خدا نامد به درد * هيچ قومى را خدا رسوا نكرد
و نيز مىفرمايد :
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
. معنى آيه آن است كه خداى تعالى هيچ قومى را مسخ نمىفرمايد ؛ و تغيير نعمت حسن صورت آدم را - كه به حكم
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ
در بهترين صورتهاست - نخواهد داد مگر وقتى كه آدم تغيير بدهد چيزى را كه در نفس او واقع است ؛ و آن چيز انوار نعمت و رفعت خداى تعالى است در نفوس بنى نوع انسانى ، چنانچه فرموده است :
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ
. در صورتىكه شخص از پروردگار و ربّ خودش كه در نفس او واقع است - يعنى در قلب و در كمون او مضمر شده است - غفلت نمود ، البتّه تغيّر در صورت او ظاهر مىگردد و به صورتى غير از اينصورت درمىآيد .