تحت الارض طلوع نمايد - فورا درك معنى
إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ وَ حُصِّلَ ما فِي الصُّدُورِ إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبِيرٌ
را خواهد نمود ؛ چنانچه نفس امّارة بالسوء كه كوه قاف ظاهر بود ، استدراك معنى
ثُمَّ أَماتَهُ فَأَقْبَرَهُ ثُمَّ إِذا شاءَ أَنْشَرَهُ
خواهد كرد و لكن نشر او به موجب معنى
إِذا شاءَ أَنْشَرَهُ
نادر الوقوع است . زيرا كه مذاكرهء كلمهء « إذا » در هنگام تقليل مىشود ؛ و نشر نمودن صورت اموات از دخمه و مغارهاى كه اجساد را دفن مىنمايند ، در وقت ضرورت خواهد شد ، مثل اينكه پيغمبرى مبعوث بشود و امّت از او اعجاز احياى اموات را درخواست نمايند و آن حضرت محض اسكات و الزام ايشان يا اينكه به جهت مجسّم و محسوس فرمودن امر معاد ، بعضى از اموات را موقّتا احيا بفرمايند .
چون حقيقت آدمى از بدن خارج گرديد ، دست حوادث روزگار از دامن جلال او كوتاه است ، وارد عالمى خواهد شد كه زمان و دهور را در او راه تصرّف و يد انهزام و انهدام نخواهد بود . هميشه باقى به بقاء اللّه مىباشند . مولوى در مثنوى مىفرمايد كه :
از آن سو جمله علّتها يكى است * صد هزاران سال و يك ساعت يكى است
هست ازل را و ابد را اتّحاد * وهم را ره نيست سوى افتقاد
بدانكه نوع انسان ، نوعى است كه جنسها در او مخفى است ؛ و صورتى است كه صورتها در او مستور شده و هيكلى است كه هيئتها از او ظاهر مىشود .
طبيعتى است كه طبايع مختلفه در او مكنون است . معاينه حالت مصادر دارد كه