إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
مقصود از شرك شركى است كه در ولايت بياورند . چون ولايت مطلقهء محمّد و آل محمّد - صلى اللّه عليه و آله و سلم - - چنانچه مكرّر گفتهايم - عبارت از حقيقت عقليه است ، به عقل شرك آوردن كنايه از متابعت جهل نمودن است ؛ همچنانكه محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - حقيقت عقل بود ، به محمّد مشرك شدن و شرك آوردن ، كنايه از متابعت و مبايعت نمودن با ابو جهل و امثال اوست .
پس در اين آيه خداى تعالى محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - را امر فرمود به متابعت كردن ملّت ابراهيم . واضح است كه هرگاه « ملّت ابراهيم » معرفت اللّه و ايمان به خدا بود ، در اين فقره ابراهيم بايد متابعت محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - را نمايد . زيرا كه توحيد و معرفت اللّه از محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - به ظهور رسيد . مجموع ملائكه و انبيا از آدم تا حضرت عيسى - عليه السلام - از حقيقت نور محمّدى - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - آموختند . در اينصورت باز محقّق مىشود كه « ملّت ابراهيم » ولايت آل محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - بود و خداى تعالى به محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - وحى فرمود در اظهار ولايت آل خودش و منصوب نمودن علىّ بن ابى طالب را به خلافت ظاهره ؛ و تصريح اين مطلب را در آيهء :
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ
فرموده است .
بدانكه خداى تعالى در نمودن ملكوت سماوات و ارض به حضرت ابراهيم در حقيقت خود را نموده است . زيرا كه نور الوهيت منفردا ربّ ممتنع الرؤية