روح و طىّ عوالم كردن و انتقال نمودن از عالمى به عالم ديگر كه در شريعت او را معاد مىگويند ، و مجموع آن چيزى كه تعلّق به عالم انفس دارد ، از خصايص مرّيخ است ؛ و تأثيرات شمس مخصوص عالم آفاق مىباشد . حادث شدن فصول اربعه و تكميل مجموع اشجار و اثمار و نباتات و معادن و نضج كلّ آن چيزى كه تعلّق به آفاق دارد ، به عهدهء تربيت شمس است .
قمر منفردا منبع حقيقت آب است و از ملائكهء اربعه اختصاص به جبرئيل دارد ؛ و جبرئيل در لغت از « جبر » مأخوذ است و جبر در لغت به معنى نهر آب است . علم و حيات و دميدن ارواح به اجساد و نزاهت و طراوت اختصاص به جبرئيل دارد ؛ و او را در هر دو عالم آفاق و انفس يد طولى است .
و به همين ملاحظه فرمودهاند : « و من الماء كلّ شىء حىّ » [ 45 ] و در قرآن فرموده است : و إنّما
عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ
يعنى وقوع عرش خداوندى و مبناى امر الوهيت بر علم و حيات و بقاست . آنچه را كه يد قدرت موجود نمود و زنده كرد ، هرگز مفقود نمىشود و موت او را معدوم نمىكند .
و در طبايع آدمى اخلاط اربعه - از دم و صفرا و سودا و بلغم - رابطهء معنوى با اجرام علوى دارند و در عالم ناسوتى صورت عناصر اربعه كه مرئى و محسوس مىباشند و حامل صورت عرش عالم امكان شدهاند ؛ و به همين ملاحظه در اصول كافى در معنى آيهء مباركه مىفرمايد : « يحمل عرش ربّك يومئذ ثمانية . فقال أمير المؤمنين - عليه السلام - : إنّ العرش خلقه اللّه تعالى من أنوار أربعة : نور أحمر منه احمرّت كلّ الحمرة ، و نور أخضر منه اخضرّت كلّ الخضرة ، و نور أصفر منه اصفرّت كلّ الصفرة ، و نور أبيض منه ابيضّت كلّ البياض » [ 46 ] إلى آخر الحديث .