خلق عظيم است . اسرافيل يعنى خلق عظيم خدا . منتفخشدن و بزرگشدن صورت ظاهر و معنى باطن كلّ اجساد و اجسام از اثر وجود اوست ؛ و از اين جهت فرمودهاند كه نفخ صور به عهدهء اسرافيل است . اشخاصى كه « صور » را عبارت از بوق مىدانند و اسرافيل او را مثل كرنا و شيپور خواهد دميد ، غير از قياس كردن جبروت خداى تعالى با عالم سلطنت دنيوى راه ديگر ندارند ؛ و آيهء مباركهء :
وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ
را در باب معاد - إن شاء اللّه - خواهيم نوشت .
و اينكه از حضرت رسول - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - سؤال كردند كه : صور اسرافيل از چه جوهر و كدام فلز است ؟ حضرت فرمودند : « و هو قرن من نور » [ 44 ] يعنى صور اسرافيل از شاخ و استخوان سفيد است ؛ و اين كنايه از آن است كه منتفخ شدن اجسام از استخوان آنهاست . هرقدر استخوان بزرگ مىشود ، صورت مطابق همان بزرگ مىگردد . پس اسرافيل ، عنصر باد است . بزرگ نمودن صور اشيا را از دميدن قرن نور منتفخ مىنمايد .
و الحاصل : مشترى كه در فوق قرار گرفته است ، در عالم انفس مسلّط و مسلّم است . زهره كه در تحت مقام دارد ، در آفاق مأثور است . تموّج هوا و ترويح رياح و آنچه تعلّق به آفاق دارد ، از وجود اوست .
مرّيخ و شمس ، منبع طبيعت نار هستند . از ملائكهء اربعه ، عنصر نار تعلّق به عزرائيل دارد ؛ و عزرائيل از « عزر » مأخوذ است و عزر به معنى ملامت كردن و جبر و قهر نمودن در كار است . تكميل و ترقّيات روحانى و جسمانى هرچيزى از اثر وجود اوست . مرّيخ كه در فوق است ، اختصاص به عالم انفس دارد . قبض