اين ادّعا كه او در ارائهء مباحث ، شيوهء نوينى را به كار برده است ، اگر نسبت به آثار كلامى فارسى آن دوره باشد ، سخنى به دور از حقيقت نيست . چه بيشتر انديشمندان مسلمان در آن دوران و پيش از آن ، بيشتر آثار خويش را به زبان عربى تأليف مىكردند . و از اين رو ما در ميان كتابهاى كلامى به جاى مانده از قرنهاى 2 تا 11 به كمتر اثر فارسى اين چنينى كه بيانگر يك دورهء كامل مباحث كلامى نيز باشد ، برخورد مىكنيم . و امّا نسبت به كتابهاى كلامى عربى ، نوآورى خاصّى در اين اثر به چشم نمىخورد .
اساتيد مصنّف
گر چه اطّلاع دقيقى از جزئيات زندگى مصنّف و مراحل و چگونگى تحصيل او در دست نيست ، امّا از عبارات او در كتاب كلامى المحجّة البيضاء و به كاربردن تعبير « الاستاد ، ختم المحقّقين ، الدوانى » و عبارت « مراد از اين ختم المحقّقين ، مولانا جلال الحقّ و الدين ، محمّد دوانى است » در ص 86 اثر حاضر ، مىتوان استظهار كرد كه از محضر جلال الدين محمّد دوانى ( 830 - 908 ه . ق . ) و مكتب او بهرهها برده است . « 1 »
همچنين با بررسى آثار مصنّف مىتوان دريافت كه در مباحث عرفانى ، بيشتر از انديشههاى عبد الرحمان جامى متأثّر است ، هم از اين روست كه هنگامى كه در صدد شرح آثار عرفانى برمىآيد ، يكى از رسائل جامى را برمىگزيند ، و همواره از اين عارف بزرگ به تجليل و عظمت ياد مىكند .
از ديگر انديشمندانى كه در تكوين شخصيت علمى مصنّف نقش داشتهاند ، مىتوان به دو متفكّر نامى جهان اسلامى ؛ يعنى : خواجه نصير الدين طوسى - قدّس سرّه القدّوسى - كه از او با عنوان « المحقّق الوحيد » ياد مىكند و علّامه حلّى كه او را « شيخنا العلّامه » مىنامد و در جاى جاى اثر حاضر از او نقل قول مىكند ، اشاره كرد .
هامش
( 1 ) . ر . ك : الذريعة الى تصانيف الشيعة ، ج 2 ، ص 146 .