و شفعا پيدا كردند و گفتند :
« هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ »
« 1 » و گفتند :
ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى »
« 2 » . پس حقّ سبحانه اين تقرّب كردن ايشان و آن وسيلهها كه به هواى خويش گرفتند تا مر ايشان را به خداى رساند و خوشنودى [ 243 ] حقّ سبحانه حاصل كنند ، به هيچ نپذيرفت و همه را به دوزخ رسانيد « 3 » ، حيث قال :
« إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ »
« 4 » . و نيز بيان فرمود كه سبب ردّ « 5 » كردن و ناپذيرفتن آن قربتها و وسيلهها آن است كه بىدستورى و امر وى به حضرت وى سبحانه وسيله ساختند ، چنان چه فرمود :
« أَ تُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِما لا يَعْلَمُ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ سُبْحانَهُ وَ تَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ »
« 6 » .
سوم : شرك محبّت است ؛ و صورت شرك در محبّت آن است كه از ملك خداى تعالى چيزى را يا كسى را دوست دارند به مرتبهاى كه آنچنان دوستى و محبّت جز حقّ سبحانه را « 7 » شايسته نباشد ؛ و اين [ 244 ] نوع شرك عظيم باشد ؛ قال اللّه تعالى :
« وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْداداً يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ »
« 8 » .
و همچنان چه در محبّت شرك هست ، در خوف و رجا هم شرك است ؛ و صورت شرك در خوف آن است كه از ملك خداى از چيزى يا از كسى چندان خايف باشند كه آن قدر خوف شايسته نباشد مگر از حقّ سبحانه كما قال تعالى :
« إِذا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً »
« 9 » ، و شرك در رجا هم بر اين نسق ؛ و ديگر انواع دارد كه در كتب مبسوطه ، مسطور است ؛ و اللّه أعلم .
هامش
( 1 ) . يونس / 18 .
( 2 ) . زمر / 3 . در متن ، آيهء شريفه به شكل « و ما نعبدهم . . . » آمده است .
( 3 ) . س : رسانند .
( 4 ) . انبياء / 98 .
( 5 ) . س : - ردّ .
( 6 ) . يونس / 18 .
( 7 ) . س : - را .
( 8 ) . بقره / 165 .
( 9 ) . نساء / 77 .