اشراق در توبهء از بعض معاصى
خلاف است ميان علما در آنكه توبهء از بعض معاصى [ 247 ] دون بعضى صحيح است يا نه . محقّق طوسى در تجريد فرمود كه توبهء از بعضى معاصى صحيح نيست ، « 1 »
و پيش ابو على جبايى « 2 » صحيح است ، و شيخ جمال الدين بن مطهّر حلّى در نهج المسترشدين هر دو ذكر فرموده بلا ترجيح احدهما بر ديگرى . « 3 »
و برهان بر مذهب محقّق طوسى آن است كه توبه نمىتواند بود الّا به ندامت بر فعل قبيح لأنّه قبيح ، و اين ندامت متصوّر نيست الّا گاهى كه از جميع قبايح ، نادم شود ، و اين نمىتواند بود الّا در توبهء از جميع معاصى ، كما لا يخفى ؛ و اللّه أعلم .
اشراق در سقوط عقاب به توبه
بدان كه خلاف است ميان معتزله و اماميه در آنكه سقوط عقاب به توبه آيا واجب است بر اللّه تعالى [ 248 ] يا آنكه « 4 » سقوط عقاب به توبه به فضل است و احسان .
معتزله بر آن رفتهاند كه واجب است و اماميه بر آن رفتهاند كه سقوط عذاب به توبه به فضل است « 5 » و احسان از حقّ سبحانه . و « 6 » قال الشيخ جمال الدين بن مطهّر الحلّى فى نهجه : « و هو الأقرب » « 7 » ، و خواجه در تجريد فرمود كه در وجوب سقوط عذاب به توبه اشكال است . و گوييا خواجه متردّد است در آنكه واجب است يا به تفضّل و احسان است . « 8 »
هامش
( 1 ) . كشف المراد فى شرح تجريد الإعتقاد ، ص 445 .
( 2 ) . خبائى .
( 3 ) . إرشاد الطالبين إلى نهج المسترشدين ، ص 431 .
( 4 ) . س : بدان كه .
( 5 ) . ش : به توبه تفضّل است .
( 6 ) . ش : - و .
( 7 ) . إرشاد الطالبين إلى نهج المسترشدين ، ص 431 .
( 8 ) . آنچه كه مصنّف به خواجه نسبت داده است ، درست نيست . چه او در تجريد تصريح كرده است كه عقاب در اثر توبه ساقط مىشود نه به خاطر كثرت ثواب آن : « و العقاب يسقط بها لا بكثرة ثوابها . » كشف المراد فى شرح تجريد الإعتقاد ، ص 451 .