تحقيق در زيادت و نقصان ايمان
بدان كه علماى امّت خلاف كردهاند در آنكه ايمان آيا قابل زيادت و نقصان است يا قابل زيادتى و نقصان نيست .
پيش معتزله و جمعى كه اعمال « 1 » جوارح و اركان داخل ايمان است ، ايمان « 2 » زياد و ناقص مىشود به زيادتى و نقصان اعمال .
و « 3 » امّا « 4 » پيش اماميه و اشاعره كه ايمان نفس تصديق است ، مشهور آن است كه قابل [ 219 ] زيادتى و نقصان نيست . چه تصديق مذكور به معناى يقين است و علم اليقين قابل زيادتى و نقصان نيست . قال الشيخ جمال الدين فى نهجه « 5 » :
« و الإيمان « 6 » لمّا كان [ لغة ] هو التصديق ، لم يقبل الزيادة و النقصان . » « 7 »
و امّا محقّقان گفتهاند : لا نسلّم كه علم اليقين قابل زيادتى و نقصان نيست . چه علم اليقين از كيفيات نفسانيه است و ديگر كيفيات نفسانيه ، مثل اراده و محبّت و شوق و شهوت ، قابل زيادتى و نقصان است به وجدان صحيح كه صاحب فطرت سليمه حكم بر آن مىكند « 8 » . پس چرا نشايد كه يقين هم قابل زيادتى و نقصان باشد ؟ و هو المطلوب .
تحقيق در شرايط صحّت ايمان
بدان كه بعد از آنكه مقرّر [ 220 ] شد « 9 » كه پيش جمهور تصديق قلبى عين ايمان يا اعظم اجزاى ايمان است ، خلاف است ميان علماى امّت در آنكه صحّت تصديق
هامش
( 1 ) . س : + به .
( 2 ) . ش : - ايمان .
( 3 ) . س : - و .
( 4 ) . س : امام .
( 5 ) . س : نهجة .
( 6 ) . ش : للإيمان .
( 7 ) . إرشاد الطالبين إلى نهج المسترشدين ، ص 437 .
( 8 ) . اصل : مىكنند .
( 9 ) . ش : شده .