مذكور مشروط است به « 1 » آنكه از دليل قطعى حاصل شده باشد ، يا صحّت ايمان و اعتقاد ، مشروط به اين نيست ، بلكه « 2 » ايمان مقلّد حقّ كه اعتقاد به آنچه حقّ است ، داشته باشد بى تردّد و اگر چه بىدليل باشد ، صحيح است . اكثر اماميه بر آنند كه صحّت اعتقاد و ايمان مشروط است به « 3 » آنكه از دليل قطعى حاصل شده باشد « 4 »
چنان چه بر هر يك يك از افراد مسلمانان واجب است كه اصول خمسه به برهان بدانند بر وجهى كه موجب حصول يقين « 5 » شود ، و هر كه بى دليل داند ، كافر باشد .
چه ايمان مقلّد پيش اكثر اماميه صحيح نيست .
و اين طايفه بر دو قسمند « 6 » : طايفهء اوّل بر آنند كه شرط صحّت ايمان آن « 7 » است كه مؤمن ، اصول خمسه به دليل قطعى داند بر وجهى كه قادر بر دفع شكوك و شبه مخالفان باشد كه اگر بر اين وجه نداند ، كافر [ 221 ] باشد .
و اين مذهب بغايت ضعيف است . از براى آنكه حرج عظيم است . چه اكثر خلايق قادر بر اين نيستند و در هر عصرى و شهرى مردم چنين يافت مىشوند بر سبيل قلّت و ندرت ، و معلوم شد « 8 » كه حضرت - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - و ائمّهء هدى - سلام اللّه عليهم - مردم را به اين نوع ، تكليف نمىفرمودند .
و طايفهء دوم بر آنند كه قدرت بر دفع شكوك و شبه ، شرط صحّت ايمان نيست ، بلكه « 9 » مجرّد دليل قطعى دانستن كافى است در صحّت ايمان ؛ و اين هنوز « 10 » حرج و مشقّت است . چه بسيارى « 11 » از مردم ، مطّلع به اصل مدّعيات به « 12 » ترجمه مىشوند و قادر بر فهم دلايل قطعيه نيستند ؛ [ 222 ] و اقناعيات خود مفيد قطع نيست .
و جماعتى از اماميه و اكثر اشاعره بر آنند كه ايمان مقلّد حقّ بر وجهى كه اصلا او
هامش
( 1 ) . س : با .
( 2 ) . ش : بلك .
( 3 ) . ش : با .
( 4 ) . س : - يا صحّت ايمان و اعتقاد ، مشروط . . . حاصل شده باشد .
( 5 ) . ش : تعين .
( 6 ) . س : دو قسم است .
( 7 ) . س : - آن .
( 8 ) . اصل : شده .
( 9 ) . ش : بلك .
( 10 ) . س : + از .
( 11 ) . س : بسيار .
( 12 ) . س : - به .