خاتمه در تحقيق ايمان و كفر و توبه
اشراق در حقيقت ايمان
بدان كه ايمان در لغت ، تصديق است و در شرع ، پيش محقّقان اماميه و اشاعره ، تصديق است و گرويدن دل به حقّيت « 1 » هر چه پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - به آن مبعوث [ 215 ] شده و معلوم باشد به بديهه كه پيغمبر - صلّى اللّه عليه آله و سلّم - به آن مبعوث است ، چون وجوب صلوات خمس و تحريم خمر و امثال اين . از براى آنكه از مجموع آيات و احاديث معلوم شده كه ايمان فعل قلب است و بس ، و مناط و مدار ايمان بر تصديق يقينى قلبى است .
و پيش بعضى از اماميه و اشاعره ، ايمان در شرع عبارت « 2 » از تصديق مذكور است با اقرار به لسان به كلمتين شهادتين يا به شرط اقرار به لسان .
و فرقهء اوّل بر آنند كه اقرار به لسان ، شرط اجراى احكام « 3 » ايمان است .
و پيش معتزله ، ايمان عبارت است از مجموع تصديق مذكور « 4 » و اقرار به لسان و عمل به جوارح و اركان ، مثل نماز و روزه [ 216 ] و ديگر شرايع اسلام ، چنان چه تارك واجب ، پيش معتزله لا مؤمن و لا كافر است .
هامش
( 1 ) . س : لحقّيه .
( 2 ) . ش : عبادت .
( 3 ) . س : - احكام .
( 4 ) . ش : - مذكور .