و چون مشركان از آن حضرت سؤال نمودند از شكننده بتان پس آن حضرت با آنكه خود متصدى شكستن ايشان شده بود نسبت آن به بت بزرگتر داده فرمود كه
« بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ »
و اين كلام كذب و دروغ است .
جواب از اين شبهه به سه وجه رواست : فلا جرم مشتمل بر سه لطيفه شده است .
لطيفه اول
اين خبر مشروط است نه مطلق چه ظاهر است كه معلق به
« إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ »
است و ظاهر است كه بتان را قدرت بر نطق نيست بلكه نطق بر ايشان محال است ، و موقوف بر محال محال است و در اين آيه اشارت بلكه دلالت است بر سرزنش مشركان در عدم قدرت بتان .
لطيفه دوم
جايز كه اين گفته از روى استهزا باشد .
[ لطيفه تمثيليه
كما لو قال لك صاحبك - و قد كتبت كتابا به خط فى غاية الحسن - : أنت كتبت هذا ؟
فقلت - و صاحبك أمى لا يحسن الخط - : بل كتبته أنت ، كان قصدك بهذا الجواب تقريره لك مع الاستهزاء به ، لا نفيه عنك و اثباته للامى ] .
لطيفة سوم
اسناد فعل به بت بزرگتر ، از قبيل اسناد فعل بسبب باعث است چه تعظيم مشركان بتان را بسبب بت بزرگتر بوده است پس بت بزرگ سبب آن شده كه آن