الاحزاب : قوم عبدوه خوفا من ناره و قوم عبدوه طمعا في جنته و قوم عبدوا الهوى ، و ذلك قوله :
« فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا »
.
« أَسْمِعْ بِهِمْ »
أى بأهل اللّه
« وَ أَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنا »
لانّهم باللّه يسمعون و به يبصرون و اللّه حسبنا و نعم الوكيل ] .
لطيفة توصيفيه [ در تفسير صراط مستقيم ]
بدان كه مبالغه بارى تعالى جدّه در تفسير صراط مستقيم ، اولا باينكه
« صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ »
است ، و ثانيا باينكه غير « صراط المغضوب عليهم و لا الضالّين » است ، تنبيه است بر آنكه سالكان منهج طلب كه در معرض دعا درآيند ، و طلب هدايت از حضرت بارى تعالى نمايند ، بايد بر اسلوبى و طرزى باشند كه هيچ دقيقه از دقايق مطلوب را فرونگذارند ، خواه در تصحيح اعتقادات حقّه ، و خواه در اصلاح اعمال صالحه ، و كل اين مبالغه ازين جهت است كه حكم عقل از مزاحمت و مناقضت وهم و خيال ايمن نمىماند ، تا به حدى كه بعد از قيام برهان ، و انتظام دليل و بيان در نتيجه مناقضت مينمايد چنانچه در مقدّمات فنون عقليه مشهور است و صداى غوغاى اين مخالفت و منازعت در خانه قوهء محركه ظاهر گشت ، چه بواسطه اعمال رديّه ، و دريافتن ترتب نفع يا ضرّ ، ارادهء مؤكده بجانب فعل يا ترك آن واقع مىشود ، و از جهت مزاحمت وهم و خيال كه در جانب خلاف نفعى يا خيرى توهّم نمايد شهوت و غضب بر خلاف اراده عقل متحقّق گردد ، چنانچه لذّات محرّمه نزد مؤمن مطيع متيقن بمضارّ دنيوى و اخروى آن بعلم اليقين مطلع بر خسران آن ، اراده مؤكّدهاش از اين جهت متعلّق به ترك آنست ليكن بنابر توهّم نفعى و تخيّل لذتى بىاصل ، خالى از دغدغه شهوت و ميل به آن نميباشد ، و در جانب طاعات شاقّه عكس اين معنى و نسبت با مؤمن عاصى متيقّن به ثواب و عقاب .
در هر دو صورت عكس هر دو و ارادهء عقل صداى حكم عقلى است ، و آن صداى