مقصود از فاعليت بالتجلّى نيز همين است ( جهت آگاهى بيشتر در اين باره به دو كتاب بداية الحكمة و نهاية الحكمة ، مبحث علم الهى از مرحله دوازدهم رجوع شود ) .
فذاته عقل بسيط جامع * لكلّ معقول و الأمر تابع
( حكيم سبزوارى )
ص 274 س 10 : و فعل اختيارى مسبوق است به تصوّر اشياء . . .
آنچه در فعل اختيارى شرط است اين است كه فاعل به فعل خود عالم باشد ، و علم او نيز در فاعليّت او تأثير داشته باشد . و امّا حصولى بودن آن شرط نيست ، و اينكه مصنف بعدا گفته است : « فاعل مختار آن است كه فعل او اختيارى باشد نه علم او » سخن استوارى نيست ، زيرا اگر مبادى فعل اختيارى ، اختيارى نباشد ، چگونه آن فعل اختيارى خواهد بود .
ص 279 س 16 : جعل مركّب متّصف گردانيدن شيء است . . .
جعل بسيط عبارت است از : ايجاد كردن چيزى ، و جعل مركّب عبارت است از : ايجاد كردن صفتى و كمالى براى شيء موجود ، مثلا ايجاد انسان مفاد جعل بسيط است ، و اعطاى علم به او مفاد جعل مركّب مىباشد .
ص 280 س 10 : و منشأ انتزاع مفهوم مذكور در ممكنات نيست مگر ماهيت ممكن . . .
بلكه منشأ انتزاع مفهوم وجود در همه مراتب هستى اعم از واجب و ممكن ، جوهر و عرض ، همان واقعيت و حقيقت هستى است كه امرى است واحد و داراى مراتب مختلف از نظر كمال و نقص ، مانند منشأ انتزاع مفهوم نور از واقعيت عينى و روشنايى .