قبيل تفاوت ميان ، لا به شرط و به شرط شيء است ، نه تفاوت ميان به شرط لا و به شرط شيء كه برخى پنداشتهاند ، و مصنّف در اين باب كاملا راه انصاف را پيموده ، و در عين اينكه به دفاع از طريقهء حكمت پرداخته ، تقليد از حكيمان را مذموم دانسته است ، طريقهء صحيح در تحصيل معارف ، تحصيل يقين بر پايه برهان است ، خواه آن را فلسفه بناميم يا كلام .
ص 46 س 5 : و اعظم آنها حسن بصرى بود .
وى از تابعين است كه در سال 22 هجرى در مدينه متولّد و در سال 110 هجرى در بصره وفات نمود ، مجلس درس و وعظ او در بصره بسيار شهرت داشته و مردم بسيارى در آن شركت مىنمودهاند ، با اين همه شايستگى لازم را براى احراز چنين مقامى نداشته است ، چنان كه در نامهاى كه به امام حسن مجتبى - عليه السلام - نوشته به حيرت و سرگردانى خود در مسأله « قدر » اعتراف نموده است ، ( تحت العقول ط بصيرتى ص 162 ) و نيز وقتى به ابن أبى العوجاء ، كه از شاگردان او بود گفتند :
چرا مذهب استاد خويش را ترك گفتى پاسخ داد : « زيرا او در مسأله قدر رأى ثابتى نداشت گاهى قايل به قدر و گاهى قايل به جبر بود » ( توحيد صدوق ، باب 36 ، حديث 4 ) .
ص 46 س 9 : و اصل بن عطا .
وى به سال 80 هجرى در مدينه متولّد و به سال 131 هجرى در بصره وفات نمود ، از جمله كتابهاى او « السبيل إلى معرفة الحقّ » و « الخطب فى التوحيد و العدل » مىباشد .
ص 47 س 2 : و دليل بر ضلالت و گمراهى ايشان همين بس است كه . . .
بايد دانست كه آن گروه از اهل سنّت كه در برابر طريقهء معتزله ، موضعگيرى
گوهر مراد ( فارسى ) — صفحة 698
مساهمون: عبد الرزاق اللاهيجي
ص٦٩٨