فصل دهم از باب چهارم از مقالهء سوّم در حقيقت جنّت و نار
جنّت عبارت : از دار ثواب است و نار عبارت : از دار عقاب « 1 » ؛ و ثواب و عقاب جسمانى را لا محاله دارى بايد جسمانى . و خلاف است در اينكه جنّت و نار موجودند الآن ؛ يا موجود خواهند شد در روز قيامت . اكثر بر مذهب اولند . و بعضى از معتزله بر مذهب ثانى ؛ و حق مذهب اول است بنابر دلالت ظواهر آيات و احاديث بر آن ؛ با عدم ضرورت تأويل ؛ و نيز داخل است در لطف وعد و وعيد ، كما لا يخفى . و مستند فرقه ثانيه چند وجه است :
اوّل : لزوم عبث ، و آن مندفع است به وجه دوم ، از وجهين مذهب مختار .
دوّم : لزوم فنا و هلاك ، لعموم الأدلّة الدّالة على هلاك العالم ، مع تحقق الإجماع على دوامهما ، و آن مندفع است به حمل اجماع بر ما بعد قيامت فلا ينافي هلاكهما لحظة واحدة قبل القيامة .
سوّم : عدم تحقق مكان براى جنّت و نار ؛ چه تحققشان در سماوات اين عالم ممتنع است لاستحالة الخرق في الأفلاك ، و توقّف الدخول فيها « 2 » عليه حينئذ و كذا في عناصره لأنّها لا تسع جنّة عرضها السماوات و الأرض ؛ و همچنين
هامش
( 1 ) ب : است .
( 2 ) ب ، ج : فيهما .