خطاب مىكردند و حال آنكه موصوفند به صدق في قوله تعالى ،
أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
« 1 » و نيز اگر خلافت حق على ، مىبود هرآينه ابو بكر بر او ظلم كرده باشد و اصحاب كه اعانت ابى بكر و ترك نصرت على نمودند هرآينه شرّ ناس باشند و حال آنكه خير امّتند ؛ به دليل قوله تعالى :
كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ
« 2 » .
جوابش آن است كه ؛ خطاب به خليفه رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم از باب تسميه است و متّصف به صدق و كذب نتواند شد ، و بر تقديرى كه تواند شد ابو بكر خود را خليفه رسول اللّه نام كرد ، و ديگران « 3 » به آن نام تخاطب مىكردند ، چنان كه در ساير خلفاى جور به اعتقاد شما نيز ، و در اين صورت كذب بر اصحاب لازم نيايد و بر تقديرى كه لازم آيد وصف جماعتى به صفتى مستلزم بقاى آن صفت نيست ، و الّا ارتداد صورت نبستى ، و نيز وصف جماعتى به صدق مستلزم صدق وصف هر يك از آن آحاد نيست و تواند بود كه ميان مهاجرين جمعى باشند كه هرگز اطلاق خليفهء رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم بر ابى بكر نكرده باشند ؛ مگر بر سبيل تقيه و خوف ؛ و از اينجا ظاهر شد جواب خير امّت نيز .
هامش
( 1 ) الحجرات : 49 / 15 .
( 2 ) آل عمران : 3 / 110 ، قال شارح المقاصد : لو كانت الإمامة حقّا لعليّ غصبها أبو بكر و رضيت الجماعة بذلك ، و قاموا بنصرته دون علىّ لما كانوا خير أمّة اخرجت للناس يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر . . . لا حظ شرح المقاصد 5 / 267 .
( 3 ) الف : او را .