آن امر كند . پس در شأن ايشان اين آيه نازل شد كه :
يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْكِرُونَها
يعنى ولايت علىّ - عليه السلام -
وَ أَكْثَرُهُمُ الْكافِرُونَ
به ولايت على - عليه السلام - . « 1 »
و صاحب كتاب « نهج الايمان » آورده كه اين حديث را محمّد بن جرير طبرى نيز نقل كرده و جمهور مفسرين متّفقاند كه اين آيه در شأن على - عليه السلام - نازل شده و در اكثر كتب علماى اهل سنّت مذكور است ، و بلا شبهه به حدّ تواتر رسيده و بيان دلالتش بر مطلوب آن است كه « إنّما » كلمهء حصر است ، و معنى آيه اين است كه : نيست ولى شما مگر خدا و رسول و مؤمنانى كه نمازكننده و در حالت ركوع صدقه دهنده ، پس هرگاه « 2 » حصر مراد باشد بايد كه مراد از ولىّ ، متصرف در امور باشد ، چه معنى ديگر از معانى لفظ ولىّ مانند محبّ و ناصر مناسب حصر نيست و لفظ « الّذين » اگر چه صيغه جمع است ، ليكن متّصف به اوصاف مذكوره ، به اعتبار دادن صدقه در حالت ركوع نيست بالاتّفاق مگر على . پس مضمون آيه اين باشد كه على متصرف در امور شماست ؛ چنان كه خدا و رسول ؛ و مراد از امام نيست مگر متصرف در امور به وجه استحقاق .
و در شرح مقاصد از اين استدلال جواب گفته به منع بودن ولىّ به معنى اولى به تصرف ؛ بلكه به معنى محب و ناصر . مناسب آيه پيش است و هو قوله تعالى :
لا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَ النَّصارى أَوْلِياءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ
« 3 » كه نهى اتّخاذ ولايت يهودى و نصارى كرده ، و آن نيست مگر به معنى نصرت و محبّت ؛ نه به معنى امامت . و آيهء بعد و هو قوله تعالى :
وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ
« 4 » . و اين نيز به معنى محبّت و نصرت است
هامش
( 1 ) كافى ج 1 / 427 .
( 2 ) ب : كه .
( 3 ) المائدة 5 / 56 .
( 4 ) المائدة 5 / 60 .