متّحدند و عين همديگرند و به حسب وجود و مصداق و عدد ، غير همديگر و متعددند . و چون جميع فيوضات را به واسطهء صادر اوّل حق تعالى افاضه نموده و چون حضرت خاتم ( ص ) به حسب حقيقت با صادر اوّل يكى است و در معنى ، عين همديگرند ، پس صحيح است كه حضرت بفرمايد اوّل ما خلق اللّه روحى 165 و صحيح است كه هر يك از چهارده معصوم ( ع ) جميع فيوضاتى كه از صادر اوّل افاضه شده ، به خود نسبت دهند و بفرمايند ما بوديم كه در فلان وقت چنين كرديم و در زمان آدم ( ع ) چنان كرديم و در زمان نوح ( ع ) و زمان حضرت موسى ( ع ) و زمان حضرت عيسى ( ع ) چنين كرديم و هكذا .
اگر گوئى فعل غير را به خود نسبت دادن البته مجاز است و مجاز علاقه مىخواهد و در اينجا علاقه چيست ؟ گوئيم اين گونه مجاز شرعا و عرفا جايز و شايع است .
نديدهاى كه چون از آحاد طايفهاى افعال نيك صادر شود هر يك از آن طايفه آن افعال را به خود نسبت دهد و گويد در مقام مدح ، مائيم كه چنين و چنان كرديم ؛ و اگر افعال بد از ايشان صادر شود مردم در مقام ذمّ ، آنها را به هر يك از آن طايفه نسبت دهند و گويند شمائيد كه چنين و چنان كرديد .
و سرّش اين است كه اتّحاد سلسله و نسبت و رشته ، مقتضى اين است كه آنچه از هر يك صادر شود از ديگران آن طايفه نيز همان صادر شود . بچهء شير كار شير كند . و لهذا گفتند به حضرت مريم ( ع )
ما كانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ وَ ما كانَتْ أُمُّكِ بَغِيًّا
. 166 و حق تعالى افعال پدران اهل كتاب را به اهل كتاب زمان حضرت خاتم ( ص ) بسيار نسبت داده ، در بقره است
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا بِما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا نُؤْمِنُ بِما أُنْزِلَ عَلَيْنا وَ يَكْفُرُونَ بِما وَراءَهُ وَ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِما مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِياءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
167 و حضرت خاتم ( ص ) به ايشان مىفرمود يا اخوان القردة 168 يعنى مثل و همسر ايشان . و آيات از اين قبيل بسيار است .
و ايضا آنچه انقلابات و تطورات كه در سلسلهاى واقع شود نسبت آنها به هر يك از آن سلسله روا است ، چنانچه در آيات بسيارى در حالت نوع انسان مىفرمايد
يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَ غَيْرِ مُخَلَّقَةٍ
169 ( الخ ) . پس هر كسى به حكم صريح قرآن تواند گفت من بودم كه پيش از چندين هزار سال حق تعالى مرا از خاك زمين به آب بهشت مخلوط كرده خلق كرد ، پس از آن نطفه شدم ، پس از آن علقه شدم و هكذا . پس مصحّح اين مجاز در