گوئى بسم اللّه ، بعد خصوصا آن اسم بيان شود كه رحمن و رحيم است . پس ما بعون اللّه ، بسم اللّه را به هر دو طور معنى كنيم كه يكى آن است كه رحمن و رحيم صفت اللّه ، و يكى آن كه صفت اسم باشد . و به احتمال بعيد توان گفت كه اضافهء اسم به اللّه اضافهء بيانيّه است و معنى چنين شود كه ابتدا مىكنم به اسمى كه آن اسم اللّه است و رحمن است و رحيم ؛ و لكن اين احتمال بسيار بعيد است .
تنبيه [ در روايات باى بسم اللّه به سه چيز متعلق شده ]
در اخبار اهل بيت باى بسم اللّه به سه چيز متعلق شده ، كه همه در صافى است . در يك حديث : استعين على امورى كلّها باللّه الّذى لا تحقّ العبادة الّا له . 91 يعنى يارى مىطلبم در همهء امورم به خدائى كه سزاوار نيست عبادت مگر براى او . گويا حضرت اسم را به معنى اعانت گرفته كه فرمود باللّه الّذى و نفرمود بسم اللّه الّذى . و شاهد اين مطلب است كلام حضرت امير ( ع ) كه فرمود به لشكر خود سيروا على اسم اللّه و عونه ، 92 يعنى برويد به اسم خدا و يارى او . و كلام خدا
بِسْمِ اللَّهِ مَجْراها وَ مُرْساها
، 93 يعنى به يارى خدا است جريان كشتى و سكون او . و ايضا مردم چون از چيزى تعجّب كنند گويند ما شاء اللّه .
نام خدا يعنى اعانت خدا يا قوّت خدا ، چنانچه در كهف است
لَوْ لا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ
. 94 و در احاديث معتبره وارد شده كه چشم بد را تأثير مىباشد ، پس كسى كه خوش آيد او را چيزى از كسى اللّه اكبر بگويد ؛ 95 و در روايت ديگر نام خدا ببرد ؛ 96 و در روايت ديگر از صادق ( ع ) منقول است كه چون ترسد كه چشم او در كسى يا چشم كسى در او تأثير كند سه مرتبه بگويد ما شاء اللّه لا قوّة الّا باللّه العلىّ العظيم ؛ 97 و از براى رفع تأثير چشم ، سورهء حمد و قل هو اللّه و معوّذتين نيز وارد شده . 98 و مضمون همه اعانت جستن از خدا است و تفويض امور است به مشيّت او ، زيرا كه به جهت رفع چشم ، هم ما شاء اللّه فرمودند هم اللّه اكبر و هم نام خدا كه بسم اللّه يا غير او باشد .
و در حديث ديگر بسم اللّه اقرأ و اعمل هذا العمل . 99 و چون به دقت نظر كنى هر دو تقدير ، يكى است ؛ زيرا كه در حديث اوّل استعانت معنى اسم است و على امور اشاره است به آن كارى كه مىخواهد شروع كند و به غير آن . پس گويا فرمودهاند باعانة اللّه