فرمود كه خبر داد مرا رسول خدا ( ص ) از خداى عزّ و جلّ كه فرمود هر امر ذى شأنى كه ذكر نشود در او
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
او ابتر است . 69 يعنى دنبال بريده است كه به آخر نمىرسد ، يا عقبه ندارد و يا بركت ندارد . صادق ( ع ) از آباى خود از امير المؤمنين ( ع ) روايت كرده كه فرمود از رسول خدا ( ص ) شنيدم كه مىفرمود خداوند عزّ و جلّ فرموده قسمت كردهام سورهء فاتحة الكتاب را ميان خود و ميان بندهام ، پس نصف او از من است و نصف او از عبد من ، و از براى بندهء من است آنچه سؤال كرد . وقتى كه بنده گفت
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
خداوند جلّ جلاله مىفرمايد ابتدا كرد بندهء من به اسم من و حق است بر من و لازم است بر من كه كارهاى او را به اتمام رسانم و مبارك گردانم براى او در جميع احوال او ، يعنى در همهء احوال براى او بركت فرستم و همه را مبارك گردانم ( الخ ) 70 .
مؤلّف گويد از همهء اخبار ظاهر شد كه گفتن بسم اللّه در اوّل كارها ، هم باعث تمام شدن و به اتمام و انجام رسيدن است و هم باعث بركت ، و نگفتن او هم باعث ناتمام ماندن است و هم باعث بىبركتى است .
دوّم در بيان معنى اسم ، و بر چند معنى اطلاق مىشود . يكى نام ، اسم فلان كس يعنى نام فلان كس . يكى به معنى ذكر و ياد ، چنانچه گوئى در نزد سلطان مثلا اسم مرا هم ببر يعنى مرا ذكر كن و ياد من نما . و گاهى اطلاق شود بر تمام دعا و ذكر و مناجات و اين بسيار است ، مثل آن كه در دعاى شب عرفه كه اوّل آن ( اللّهمّ يا شاهد كلّ نجوى ) 71 است دارد ( و باسمك الّذى دعاك به ذو النّون
إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنادى فِي الظُّلُماتِ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
) . 72 و ظاهر است كه مراد از آن اسم ، لا إله الّا انت تا آخر است . و باسمك الّذى دعاك به ايّوب إذ حلّ به البلاء 73 ( الخ ) و ظاهر است و وارد هم شده كه مراد از آن اسم اين است ربّ انّى مسّنى الضّرّ و انت ارحم الرّاحمين 74 و هكذا . و در دعاها دارد أسألك باسمك بسم اللّه الرّحمن الرّحيم ، 75 يعنى بذكرك . پس اين معنى سوّم راجع به معنى دوّم است .
و گاهى مراد از اسم ، آن مقام و مرتبه است كه منشأ آثار است و حق تعالى به كسى عطا فرموده . در دعاى علقمه است بعد از ذكر خمسهء طيّبه ، و باسمك الّذى جعلته عندهم و به خصصتهم دون العالمين و به ابنتهم و ابنت فضلهم من فضل العالمين حتّى فاق فضلهم فضل العالمين . 76 و گاهى اطلاق شود به معنى علامت . در تفسير صافى از كتاب