حقيقتا پناه نبردهاى ، اگر چه به زبان تنها گفتن هم مقامى است چنانچه ان شاء اللّه بيان او بيايد . و چون خود را عاجز ديدى مصداق امّن يجيب المضطرّ 58 شوى كه بر خدا اجابت او حتم است و به ديگران نيز اجابت او را امر نموده و لكن اشكال در هيچ و ضعيف دانستن خود است . اللّهمّ ارزقنا .
بدان كه مراتب و درجات انسان كبير از هم جدا است ، از ملك و شيطان و عناصر اربعه و حيوان و غير آن ، كه خير و شرّ هيچ كدام دخلى به ديگرى ندارد به خلاف عالم صغير كه همه عين هماند و لهذا فرمود و فيك انطوى العالم الاكبر . 59
بدان كه غرض از مقدمهء اوّل اين بود كه بدانى به قاعدهء عرض ولايت و قاعدهء تطابق ، كه اصل و منشأ شرّ در هر عملى شيطان است اگر چه بعضى به تربيت او بدتر از او شوند . بدان كه در استخراج احكام ، لا بدّى از ملاحظهء درجات عالم كبير نسبت به همديگر و از درجات عالم صغير هم نسبت به همديگر و بعد لا بدّى از ملاحظهء اين دو كتاب با همديگر . و هو العالم الموفّق و المعين .
[ بيان بسم اللّه الرّحمن الرّحيم ]
امّا بيان معنى بسم اللّه الرّحمن الرّحيم هم لازم دارد چند چيز را ، يكى بيان كمى از آنچه در شأن او وارد شده . در تفسير صافى است از صادق ( ع ) كه بسم اللّه در اوّل هر سوره ، يك آيه است از همان سوره و تمام شدن سوره شناخته مىشد به نزول بسم اللّه كه ابتداى سورهء ديگر بود و نفرستاد حق تعالى كتابى از آسمان مگر آن كه اوّل آن كتاب بسم اللّه بود . 60 و از باقر ( ع ) : كه اوّل هر كتابى كه از آسمان نازل شد بسم اللّه الرّحمن الرّحيم بود ، زمانى كه او را خواندى باك مدار كه اعوذ باللّه نگوئى ، پس وقتى كه خواندى بسم اللّه را ساتر مىشود تو را از آنچه ميان آسمان و زمين است . 61 و از رضا ( ع ) : كه بسم اللّه اقرب است به اسم اعظم خدا از سياهى چشم به سفيدى او . 62 و از صادق ( ع ) : كه بسم اللّه احقّ ما يجهر به است . يعنى از هر چيزى سزاوارتر است در بلند گفتن . و او مراد است از قول خدا ،
وَ إِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً
63 ( بنى اسرائيل ) . 64 و فرمود خدا بكشد عامه را كه اعظم آيات قرآن را گمان كردند بدعت است . 65 و از باقر ( ع ) :
سرقت كردند اكرم آيه را از كتاب خدا . و سزاوار است خواندن او در اوّل هر امر عظيمى يا صغيرى تا مبارك شود . 66 صادق ( ع ) فرمود ترك مكن او را اگر چه بعد از او شعر بخوانى . 67 فرمود هر كه ترك كند او را از شيعهء ما ، حق تعالى او را امتحان كند به مكروهى تا تنبيه نمايد او را بر شكر و ثنا و زائل كند از او تقصير او را در ترك بسم اللّه . 68 و حضرت امير ( ع )