نمىتواند بود ، چنان كه وجود شعرا و دواوين ايشان مثلا بر متتبّعين اشعار پوشيده نتواند بود و تديّن ائمهء اهل بيت - عليهم السلام - به اين مذهب از بديهيّات اوّليّه است چنان كه در زمان صادق آل محمد - عليه السلام - بين الجمهور اين مذهب به « مذهب جعفرى » معروف و مشهور بوده . و اگر حجّت ديگر اماميّه را نبود هر آيينه همين مستند ايشان بس بود .
[ شبهة المخالفين ]
و در انكار وجود نصوص و تواتر آن مخالفين را شبههاى است و آن اين است كه اگر نصوص مذكور موجود مىبود البتّه متواتر مىبود چه دواعى بر تواتر آنها موجود است و اگر متواتر مىبود براى ما افادهء علم مىكرد و حال آنكه افادهء علم نكرده و امام فخر در كتاب اربعين قسم به خدا ياد كرده كه خبر نصوص در دلهاى ما افادهء ظنّ نيز نكرده چه جاى علم « 1 » .
[ جوابها ]
و جواب اين شبهه وضوح دارد كه عدم افادهء علم براى شما دو وجه دارد يكى آنكه علم حاصل شده به تواتر تواند بود كه نظرى باشد چنان كه تواند بود كه ضرورى باشد و بيانش اينكه گاه باشد عدد ناقلين به حدّى و كيفيّت نقل به نوعى باشد كه احتمال تواطؤ و مواضعه بالبديهه منتفى باشد و لهذا احتياج به نظر و تأمّل نيفتد مانند علم به وجود بلدان . و گاه باشد كه حصول علم و نفى احتمال تواطؤ بر كذب موقوف باشد به نظر و تأمل در احوال ناقلين من حيث تباعد البلدان و تباين الاوطان و تخالف الاحوال و امثال ذلك ، چنان كه در ما نحن فيه است . پس اگر شما نيز ملاحظهء احوال ناقلين اين
هامش
( 1 ) . الأربعين في اصول الدين چاپ مكتبة الكليات الأزهرية - قاهرة ، ص 293 .