صلاحيّت امامت داشته باشد مردم را به سوى خود براى مخالفت با ظلمه . و عقيدهء ايشان اينكه هر فاطمى كه خروج به سيف كند و مردم را به راه خدا بخواند او امام است . و كسى با زيديّه در اين قول موافقت نكرده الّا ابو على جبّائى ، و صاحبان اين مذهب را مستندى نيست ، و بطلانش در نهايت ظهور است ، چه ايشان مدّعى عصمت نيستند . پس هر صاحب خروجى در هر مكان اگر واجب الاتّباع باشد تعداد ائمه در وقت واحد لازم آيد و موجب فسادى شود افحش از عدم امام . و جمهور اشاعره و معتزله و خوارج و صالحيّه « 1 » از زيديه قائلند كه امامت منعقد مىتواند شد به اختيار اهل حلّ و عقد و بيعت كردن ايشان با كسى كه قابل امامت باشد بدون اينكه اجماع را شرط دانسته باشند يا عدد معيّن را اعتبار كرده باشند ، بلكه نزد ايشان منعقد مىشود به بيعت يك كس چنان كه در ابو بكر واقع شد و لهذا گفتهاند ، كه از اين جهت بود كه ابو بكر صبر نكرد كه خبر خلافت او منتشر شود ، بلكه به مجرّد بيعت يك كس يا دو كس شروع در امر خلافت نمود .
و اشعرى شرط كرده كه اين بيعت در حضور جماعتى باشد تا ديگرى دعوى نكند كه پيشتر از وقوع اين بيعت بيعتى واقع شده بود . و اكثر معتزله حضور پنج نفر را شرط كردهاند چنان كه در قضيهء شورى واقع شده .
حجة القائلين بالبيعة و ابطالها
و مستند قائلين به بيعت دو چيز است :
اوّل اينكه طريق انعقاد امامت منحصر است در دو چيزى كه نصّ و بيعت باشد ، چه مذهب زيديّه قابل التفات نيست و نصّ مفقود است در كسى كه امام است به اجماع كه ابو بكر باشد پس بيعت مثبت امامت است .
هامش
( 1 ) . صالحيّه از پيروان حسن بن صالح بن حى باشند كه مردى فقيه و متكلم و محدث و زاهد بوده است . وى تأليفاتى در زمينهء توحيد و امامت على ( ع ) و كتابى در فقه داشته و به سال 167 ه در گذشته است . نك :
تهذيب التهذيب ج 2 / 289 - 287 و فهرست ابن نديم 267 . و مناهج اليقين 458 .